خوشه بندی داده محور خطوط تاکسی درون شهری قم بر پایه شاخص های عملکردی

در این پژوهش با هدف شناسایی تیپ های عملکردی خطوط تاکسی درون شهری شهر قم، داده های بهره برداری ۳۲ خط تاکسی طی دوره زمانی مشخص و با روش آماربرداری تمام شماری گردآوری و تحلیل شد. داده های برداشت شده شامل زمان های ورود و خروج ناوگان، تعداد مسافران سوارشده، تعداد اعزام های انجام شده، زمان توقف در پایانه و شاخص های مرتبط با چرخه سفر است. بر اساس این داده ها، مجموعه ای از شاخص های عملکردی شامل زمان متوسط چرخه سفر، ناوگان فعال، فاصله میان اعزام ها، بهره وری ناوگان و نرخ جذب مسافر استخراج و با روش استانداردسازی Z-Score نرمال سازی شد. برای تعیین تعداد بهینه خوشه ها، دو معیار مجموع مربعات درون خوشه ای (روش آرنج) و میانگین ضریب سیلوئت مورد استفاده قرار گرفت که هر دو معیار مقدار K=۴ را به عنوان ساختار مناسب شبکه نشان دادند. پس از اجرای الگوریتم K-Means، خطوط تاکسی در چهار خوشه عملکردی طبقه بندی شدند که بازتاب دهنده الگوهای متفاوت عرضه و تقاضا در شبکه هستند؛ از خطوط پربازده و پرتردد تا خطوط کم تقاضا و نیازمند بازطراحی. نتایج نشان می دهد که استفاده از خوشه بندی می تواند ابزار قدرتمندی برای تحلیل داده محور شبکه تاکسیرانی و پشتیبانی از تصمیم سازی مدیریتی در حوزه هایی مانند تنظیم ناوگان، اصلاح مسیرها و بهبود سطح خدمت باشد.

کلیدواژه ها:

خوشه بندی ، تاکسیرانی ، K-Means ، تحلیل عملکرد