بررسی موانع مدیریت مشارکتی در مدارس کشور

پژوهش حاضر با هدف شناسایی و اولویت بندی موانع مدیریت مشارکتی در مدارس کشور انجام شد. این مطالعه از نظر هدف، کاربردی و از حیث روش اجرا، آمیخته (کیفی-کمی) از نوع اکتشافی متوالی بود. در بخش کیفی، با استفاده از روش پدیدارشناسی، تجارب زیسته ۲۵ نفر از مدیران، معاونان و معلمان با سابقه (با حداقل ۱۰ سال تجربه کاری) در مدارس متوسطه شهر تهران مورد واکاوی قرار گرفت و داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته عمیق و مشاهده مشارکتی جمع آوری و با روش کلایزی تحلیل شدند. در بخش کمی، پرسشنامه ای محقق ساخته بر اساس مولفه های استخراج شده از بخش کیفی، با مشارکت ۳۸۰ نفر از مدیران، معاونان و معلمان از ۴۰ مدرسه در پنج استان کشور (تهران، اصفهان، خراسان رضوی، فارس و خوزستان) اجرا شد که روایی محتوایی آن توسط ۱۲ متخصص مدیریت آموزشی و علوم تربیتی تایید و پایایی آن با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ ۰٫۹۳ محاسبه گردید و داده ها با استفاده از آزمون های t تک نمونه ای، تحلیل واریانس یک راهه، تحلیل عاملی تاییدی و مدل سازی معادلات ساختاری با نرم افزارهای SPSS و AMOS تحلیل شدند. یافته های کیفی به شناسایی ۶ مانع اصلی و ۲۴ مولفه فرعی منجر شد که عبارت بودند از: موانع ساختاری-سازمانی (تمرکزگرایی، ساختار سلسله مراتبی، عدم تفویض اختیار و فقدان نظام انگیزشی)، موانع فرهنگی-نگرشی (فرهنگ فردگرایی، نبود اعتماد متقابل، مقاومت در برابر تغییر و نگرش منفی به مشارکت)، موانع انسانی-مهارتی (ضعف در مهارت های ارتباطی، نبود مهارت های رهبری مشارکتی، کمبود دانش مدیریتی و عدم آگاهی از حقوق و وظایف)، موانع قانونی-حقوقی (نبود قوانین حمایتی، ضعف در اجرای قوانین موجود و نبود نظامنامه روشن)، موانع منابع-امکاناتی (کمبود منابع مالی، کمبود زمان و فشار کاری بالا و کمبود امکانات فیزیکی و فناوری) و موانع ارزیابی-نظارتی (نبود نظام ارزیابی مشارکتی، ضعف در بازخورد و عدم شفافیت در فرآیندها) بودند. نتایج کمی نشان داد که از دیدگاه پاسخ دهندگان، تمامی موانع شناسایی شده در سطح ۰٫۰۰۱>P معنادار هستند و بیشترین میانگین مربوط به موانع ساختاری-سازمانی (۴٫۲۳ از ۵) و موانع فرهنگی-نگرشی (۴٫۱۲ از ۵) و کمترین میانگین مربوط به موانع ارزیابی-نظارتی (۳٫۶۷ از ۵) بود. همچنین، تحلیل عاملی تاییدی، مدل شش عاملی را با شاخص های برازش مطلوب (CFI=۰.۹۴، RMSEA=۰.۰۴۸) تایید کرد. بر اساس یافته ها می توان نتیجه گرفت که پیاده سازی مدیریت مشارکتی در مدارس کشور با موانع متعدد و پیچیده ای مواجه است که ریشه در ساختار، فرهنگ، قوانین و منابع دارد و برای تحقق این رویکرد مدیریتی، نیاز به مداخلات نظام مند و هماهنگ در تمامی سطوح (فردی، سازمانی و فراسازمانی) وجود دارد.

کلیدواژه ها:

مدیریت مشارکتی ، موانع مدیریتی ، مدارس ، مشارکت معلمان ، ساختار سازمانی