از حیاط تا آسمان خراش: جدال تمدن و انسانیت در ساخت وساز معاصر

در طول تاریخ، معماری به عنوان بازتابی از فرهنگ، باورها و تلقی انسان از خویشتن، نقشی اساسی در شکل دهی به محیط زیست انسانی ایفا کرده است. با ورود مدرنیته و دگرگونی ارزش های فرهنگی، شکافی میان نگرش سنتی انسان محور و معماری مدرن فن محور پدید آمد. صورت های سنتی معماری از دیرباز با شکل گیری منسجم از طریق بیان خود همسو بودند. با این حال، در پیگیری کارایی اش، شکاف فضایی ای را نهادینه کرده است که در آن مجموعه انسجام جمعی را تکه تکه می کند. نسبت میان محیط ساخته شده و تجربه انسانی صرفا کارکردی نیست؛ بلکه عمیقا هستی شناختی است. شیوه ای که ما فضا را اشغال می کنیم، به شیوه هایی بنیادین، نحوه درک ما از خود و نحوه ارتباطمان با دیگران را تعیین می کند. این بررسی بر شکافی تمرکز دارد-واسازی کالبدی-که ناشی از گذار از سازه های افقی و نفوذپذیر به زیست گاه های عمودی و استاندارد، تنها یک تغییر معماری نیست؛ بلکه گسستی در قرارداد اجتماعی-فضایی است که زندگی جمعی را برای قرن ها تعریف می کرد. باید توجه داشت که تناسبات فضایی مختلف بر اساس سرشت انسانی منشا تاثیراتی بر انسان ها و جوامع انسانی است؛ یعنی معماری هم فرهنگ ساز و هم زاده ی فرهنگ است. مساکن ایرانی مبتنی بر اشتراکاتی چون «هویت» می باشد از آنجایی که «هویت» مجموعه ای از صفات و مشخصاتی است که باعث «تشخص» فرد یا اجتماع از افراد و جوامع دیگر می شود می توان ابراز داشت که بر اساس رویکرد شهرسازی انسانگرا، ساختمان های بلند به مثابه ساختاری کالبدی باید به گونه ای طراحی شوند که منعکس کننده روابط اجتماعی-فرهنگی (جنبه انسانی) در شهرها باشند و در عین حال بر مبنای این روابط «هویت» یابند. سوال اصلی این است که چگونه می توان روح معنویت را، با محوریت بخشیدن به هویت و کرامت ذاتی انسان، در فرآیند معماری مدرن متجلی ساخت؟ تلاقی معماری، روح معنوی، و ارزش های انسانی در دنیای مدرن است. معماری چگونه می تواند فراتر از فرم و کارکرد صرف، فضایی برای تجربه معنا و هویت فراهم کند؟ این پژوهش، تعارض بنیادینی را که از رویارویی میان معماری سنتی و واقعیت کالبدی تحمیل شده توسط ساختار عمودی (آپارتمان نشینی) معماری مدرن نشات می گیرد، مورد پرسش قرار می دهد. تنش اصلی در این نهفته است که نیاز ذاتی به هویت اجتماعی توسط ماده مندی محیط ساخته شده چگونه تسهیل یا ممانعت می شود. روش این پژوهش توصیفی-تحلیلی، از نوع مقایسه ای بوده و برای گردآوری اطلاعات مورد نیاز، از شیوه کتابخانه ای استفاده گردیده است.

کلیدواژه ها:

ناهمخوانی کالبدی ، هویت اجتماعی ، تعارض ، ماده مندی سنتی ، ساختار عمودی ، حیاط