بررسی ریشه های هندسه اسلامی در معماری ساسانی

هدف از انجام مقاله حاضر بررسی ریشه های هندسی اسلامی در اندیشه و معماری ساسانی می باشد، یکی از رازآمیزترین و گسترده ترین تزیینات آثار معماری دوره اسلامی به ویژه مساجد، نقوش هندسی است . مطالعه پیشینه پیدایش نقوش هندسی در هنر ایران سابقه شش هزار ساله را نشان می دهد. هندسه یکی از بنیان های هنر و معماری سنتی ایران است که در سراسر آثار فاخر به جای مانده از گذشته، می توان نمودهایی از آن را مشاهده کرد. استفاده از ترسیمات هندسی در هنر و معماری ایران سابقه ای طولانی دارد. این مهم در معماری اهمیت بیشتری می یابد زیرا مبنای کار معماری «ساختن» است و برای ساختن لازم است از یک هندسه و نظم دقیق استفاده شود. نه تنها آثار معماری سنتی ایران از دوره باستان تا دوران اسلامی از هندسه بهره برده اند، معماری معاصر ایران نیز خود را پایبند به این اصول معرفی می کند. روش پژوهش؛ در تحقیق حاضر از روش تحقیق تحلیلی - توصیفی استفاده شده است . روش و ابزار مورد استفاده تحقیق ، روش کتابخانه ای و بررسی اسناد و مدارک مکتوب به همراه مطالعات میدانی می باشد. در این مقاله با نگاهی تاریخی و روش تحلیلی سه دوره تاریخی برجسته ساسانیان بررسی شده است. سعی شده تا نمونه ها بازگوکننده شیوه رایج دوران و در مواردی نشاندهنده دستیابی به پیشرفت هایی در زمینه هندسه کاربردی در معماری همچنین به بهترین شکل گویای علم هنرمندان به هندسه و بازتاب آن در هنر معماری آن دوران باشد. این مقاله بر آن است تا ضمن شناخت دقیق از عوامل هندسی موجود در معماری سنتی و ریشه های فکری و مبانی نظری آن، ریشه های هندسی اسلامی در اندیشه و معماری ساسانی مورد تجزیه و تحلیل قرار دهد. پرسش اصلی این پژوهش ریشه های هندسی اسلامی در اندیشه و معماری ساسانی و کیفیت کاربرد آن در معماری مربوط می شود. به عبارت دیگر سوال اصلی آن است که اصول هندسی به کار رفته در معماری پیش از اسلام کدامند؟ و تجلی این اصول در معماری معاصر ایران چگونه است؟ دستاوردهای پژوهش نشاندهنده آن هستند که استفاده از نظم هندسی تقارن، مستطیل و مربع و دایره در پلان و نما و مدول و پیمون در نما و پلان، بیش از سایر مفاهیم هندسی معماری پیش از اسلام، در معماری معاصر برج آزادی مورد توجه قرار گرفته اند. علاوه بر آنکه بهره گیری از کهن الگوها و نقش مایه های معماری ایرانی پیش از اسلام همواره مورد نظر معماران معاصر بوده است. در آثار کهن ایرانی نقوش هندسی به صورت ساده با تکرار عناصر منفرد و تک شکل ظاهر شده اند، ترکیب چندین شکل هندسی در کنار هم به ندرت دیده می شود، تفاوت میان این نقوش و آنچه در معماری اسلامی به کار رفته است ظهور شکل های هندسی متنوع، ترکیبی و گسترده، آمیخته با فلسفه اسلامی وحدت در کثرت است . نتیجه بدست آمده از تحقیق حاضر این است که؛ هندسه از اصول بنیادین معماری ایرانی، از دوران باستان و ساسانی تا امروز، در پلان، نما و مدول به کار رفته است. در آثار کهن و ساسانی نقوش هندسی ساده و تکراری بوده اند، اما در معماری اسلامی این نقوش به شکل ترکیبی و متنوع با فلسفه وحدت در کثرت ظاهر شده و در معماری معاصر نیز ادامه یافته اند.

کلیدواژه ها:

ریشه های اسلامی ، معماری اسلامی ، اندیشه ، معماری ، ساسانی