بررسی مروری پدیده «رهبری سایه» و اثرات آن بر رفتار شهروندی سازمانی (OCB) در سازمان های نوین

پدیده «رهبری سایه» به نفوذ غیررسمی و قدرت پنهانی اطلاق می شود که در آن افراد بدون دارا بودن مقام رسمی یا سلسله مراتبی، جهت گیری های استراتژیک، تصمیمات تیمی و الگوهای رفتاری سازمان را هدایت می کنند. با ظهور سازمان های شبکه ای، تیم های مجازی و کاهش سطوح سلسله مراتب، این پدیده به عنوان یکی از عوامل کلیدی در دینامیک های رفتاری کارکنان مطرح شده است. هدف این پژوهش، تحلیل مروری و نظری رهبری سایه و واکاوی اثرات پارادوکسیکال آن بر رفتار شهروندی سازمانیدر سازمان های نوین است. روش کار در این مطالعه، رویکردی تحلیلی-مروری مبتنی بر نظریه های رفتاری معاصر است. یافته های مطالعه نشان می دهد که رهبری سایه واجد ماهیتی دوگانه است؛ اگر این رهبران با اهداف سازمان همسو بوده و به تقویت امنیت روان شناختی کمک کنند، می توانند با ایجاد اعتماد، جو همکاری و حمایت اجتماعی، رفتارهای داوطلبانه کارکنان را به شدت ارتقا دهند. در مقابل، چنانچه این قدرت پنهان در راستای بازی های سیاسی، منفعت طلبی شخصی یا در پاسخ به ناکارآمدی مدیریت رسمی شکل گرفته باشد، موجب فرسایش شدید منابع روانی کارکنان، کاهش امنیت روان شناختی، سکوت سازمانی و در نهایت نابودی رفتارهای فرانقشی می گردد. سازمان های نوین به دلیل ویژگی های ساختاری خود، بستری بسیار مستعد برای بروز این نوع رهبری توزیع شده فراهم کرده اند. یافته های این پژوهش پیشنهاد می دهد مدیران به جای مقابله قهری با لایه های پنهان، از طریق تحلیل شبکه های سازمانی، این ظرفیت ها را شناسایی و با ساختار رسمی همراستا کنند تا از فرسایش بهره وری ناشی از تکنوسترس و تعارضات پنهان جلوگیری شود. در نهایت، رهبری سایه به عنوان یک واقعیت ساختاری در سازمان های دانش محور باید مدیریت شود تا به ابزاری برای تعالی رفتارهای شهروندی مبدل گردد. این پژوهش با تبیین پیوند میان رهبری سایه و رفتار شهروندی سازمانی، گامی در جهت بازتعریف مفاهیم رهبری در سازمان های مدرن برمی دارد.

کلیدواژه ها:

رهبری سایه ، رفتار شهروندی سازمانی ، امنیت روان شناختی ، سازمان های نوین ، نظریه حفظ منابع .