سبک شناسی غدیریه ی کشاجم بر اساس نظریه ی شمیسا

سبک شناسی به عنوان دانشی نوین و رویکردی نقادانه، با بهره مندی از یافته های علوم مختلف ادبی و زبانی، در تلاش است تا لایه های فکری متن را روشن سازد. از سوی دیگر، غدیریات به اشعاری اطلاق می شود که در واقعه ی غدیر خم و در رابطه با اعلام جانشینی و ولایت حضرت علی (ع) سروده شده است. اندیشه ی دینی و به ویژه بینش شیعی، در میان شاعران مسلمان در اعصار گوناگون از جایگاهی ویژه برخوردار بوده و ادیبان دوره ی عباسی نیز متاثر از باورهای دینی و مذهبی خود به این گونه شعری روی آورده اند. از جمله شاعران این دوره که موضوع غدیر در سروده های او بازتاب یافته، ابوالفتح کشاجم است؛ شاعری که اصالتی یهودی داشت. مقاله ی حاضر با اتخاذ روش توصیفی تحلیلی و از رهگذر واکاوی سه سطح زبانی، ادبی و فکری قصیده ی غدیریه ی کشاجم، در صدد ارزیابی سبک شناسانه آن بر اساس الگوی سیروس شمیسا برآمده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که در سطح آوایی، عواملی همچون تکرار برخی واژگان و حروف، بهره مندی از تضادها و جناس ها، کاربست حرف روی «لام مقیده» و نیز انتخاب بحر عروضی متقارب، از مهم ترین شاخصه های سبک ساز این سطح به شمار می روند. در سطح نحوی، جملات فعلیه ماضی از بسامد بیشتری برخوردارند که این امر به القای قطعیت و حتمی بودن واقعه ی غدیر، بدون هیچ گونه شبهه و تردیدی، یاری می رساند. در سطح ادبی نیز ارتباط و تناسب میان الفاظ با ساختار متن شیعی و نیز خلاقیت شاعر، بیانگر هنر و توانمندی قابل توجه وی در به کارگیری عناصر و آرایه های ادبی در این قصیده است. در سطح فکری نیز شاعر بخشی از قصیده ی خود را با تکیه بر هنر جدل و استدلال، به آگاهی بخشی عمومی درباره ی حادثه ی غدیر اختصاص داده است.

کلیدواژه ها:

سبک شناسی ، قصیده غدیریه ، ابوالفتح کشاجم ، گفتمان شیعی