تحلیل جامعه شناختی پدیده تکدی گری در شهر اراک: از ریشه یابی علل تا ارائه مدل عملیاتی ساماندهی پایدار (مطالعه ترکیبی با تاکید بر رویکرد توانمندسازی و مشارکت بین بخشی)

پدیده تکدی گری در کلانشهرها و شهرهای متوسط ایران، از جمله اراک، به معضلی اجتماعی-اقتصادی تبدیل شده که سلامت شهری، امنیت روانی شهروندان و منظر شهری را تحت تاثیر قرار داده است. این پژوهش با هدف شناسایی الگوهای تکدی گری، علل ساختاری و زمینه های اجتماعی آن در شهر اراک و سپس ارائه مدلی عملیاتی برای ساماندهی انجام شده است. روش تحقیق ترکیبی (کمی و کیفی) بوده و داده ها از طریق پرسشنامه از ۳۸۰ شهروند، مصاحبه نیمه ساختاریافته با ۴۰ متکدی و نیز تحلیل اسناد شهرداری و نیروی انتظامی در سال ۱۴۰۲-۱۴۰۳ گردآوری شده است. یافته ها نشان می دهد که ۷۲٪ متکدیان اراک غیربومی بوده و تحت شبکه های غیررسمی ساماندهی می شوند. علل اصلی تکدی گری به ترتیب: اعتیاد (۳۸٪)، فقر شدید (۲۵٪)، ناتوانی جسمی-روانی (۲۰٪)، و بی خانمانی (۱۷٪) است. الگوی مکانی تکدی گری متمرکز بر میدان ولیعصر، خیابان امام خمینی، حاشیه بازار اراک و دروازه تهران می باشد. راهکارهای ساماندهی در سه محور فرهنگی (آگاه سازی مردم)، حمایتی (ایجاد مراکز جامع توانمندسازی) و انتظامی (برخورد با شبکه های سازمان یافته) طبقه بندی شد. مدل نهایی پیشنهادی بر مشارکت بین بخشی شامل شهرداری، بهزیستی، کمیته امداد، نیروی انتظامی و سازمان های مردم نهاد تاکید دارد.

کلیدواژه ها:

تکدی گری ، ساماندهی متکدیان ، شهر اراک ، حاشیه نشینی ، توانمندسازی اجتماعی.