بررسی ماهیت حقوقی و آثار اقامه مدیریت ادعا در قراردادهای عمرانی صنعتی

مدیریت ادعا به عنوان یکی از نهادهای نوین در حقوق قراردادهای عمرانی صنعتی، نقشی کلیدی در تنظیم منافع طرفین و پیشگیری از اختلافات دارد. با این حال، ماهیت حقوقی اقامه این مدیریت در نظام حقوقی ایران به درستی تبیین نشده و آثار آن بر قراردادهای پیچیده صنعتی-عمرانی مبهم است. پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی-تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه ای و اسنادی، نخست به واکاوی ماهیت حقوقی اقامه مدیریت ادعا پرداخته و آن را به عنوان یک حق قراردادی با ویژگی های آمره و تکمیلی تحلیل می کند. سپس آثار این نهاد بر جریان اجرای قرارداد، از جمله تعلیق تعهدات، تغییر ریسک ها، تعدیل قیمت و مهلت ها، و نیز نقش آن در حل و فصل پیش از داوری بررسی شده است. یافته های توصیفی نشان می دهد که در اغلب قراردادهای نمونه، شرط مدیریت ادعا به صورت ضمنی یا صریح گنجانده شده اما ابهام در تشریفات آن، کارایی را کاهش داده است. در بخش استنباطی، چهار فرضیه اصلی آزمون شد: ۱) اقامه مدیریت ادعا ماهیت حق فسخ ندارد بلکه نوعی اختیار تعدیل گر است. ۲) آثار آن بر تعهدات پیمانکار، سلب امکان توقف یکجانبه کار است. ۳) اقامه به موقع ادعا، منجر به توزیع عادلانه ریسک های زمین شناسی و تامین مصالح می شود. ۴) عدم رعایت تشریفات اقامه ادعا، موجب سقوط حق پیگیری از طریق داوری می گردد. آزمون فرضیات با استناد به تحلیل محتوای ۳۰ قرارداد نمونه و نظرات ده کارشناس حقوقی انجام شد. نتایج نشان داد که سه فرضیه اول تایید و فرضیه چهارم رد می شود، زیرا دادگاه ها و داوران در رویه اخیر، تشریفات اقامه ادعا را تشریفاتی تشریفاتی تلقی کرده و به عدم رعایت آن، حکم به سقوط حق نمی دهند مگر آنکه ضرر جبران ناپذیری ثابت شود. در نهایت، نتیجه گرفته می شود که اقامه مدیریت ادعا یک مکانیزم فرآیندی و شکلی است که به شرط رعایت دفاتر زمانی و مستندسازی، می تواند نقش موثری در کاهش دعاوی داوری و افزایش شفافیت قراردادی ایفا کند و نیازمند تصویب آیین نامه اجرایی ویژه در پروژه های بزرگ عمرانی صنعتی است.

کلیدواژه ها:

مدیریت ادعا ، قرارداد عمرانی صنعتی ، ماهیت حقوقی ، آثار قراردادی ، تشریفات اقامه.