تبیین چارچوب مفهومی نظام بصری منظر شهری در طراحی شهری

منظر شهری به عنوان یکی از مهم ترین ابعاد تجربه انسان از محیط شهری، حاصل تعامل میان ویژگی های کالبدی محیط، فعالیت های انسانی و فرآیندهای ادراکی کاربران است. با وجود گسترش مطالعات مرتبط با منظر شهری، بخش قابل توجهی از پژوهش ها بر جنبه های کالبدی و زیبایی شناختی محیط متمرکز بوده اند و نقش فعالیت های انسانی و کیفیت روابط میان عناصر شهری در شکل گیری نظام بصری کمتر مورد توجه قرار گرفته است. پژوهش حاضر با هدف بازشناسی مفهوم نظام بصری منظر شهری و تبیین مولفه ها، عناصر و روابط میان آن ها در چارچوب طراحی شهری انجام شده است. این پژوهش از نوع نظری مروری بوده و با روش تحلیل و تفسیر منابع، مبانی نظری، دیدگاه های صاحب نظران و مطالعات مرتبط با منظر شهری، ادراک محیط و کیفیت های بصری مورد بررسی قرار گرفته است.یافته های پژوهش نشان می دهد که نظام بصری منظر شهری از دو مولفه اصلی شامل عناصر بصری و ارزش های بصری تشکیل شده است. عناصر بصری در دو بعد کالبدی و فعالیتی قابل تبیین هستند و ارزش های بصری نیز از کیفیت روابط میان این عناصر شکل می گیرند. همچنین مشخص شد که مهم ترین ارزش های بصری موثر در ادراک منظر شهری شامل خوانایی، سرزندگی و پویایی، زیبایی، انسجام و تداوم، هویت مندی، پیچیدگی و تنوع، طبیعی بودن، آسایش و راحتی و زمینه گرایی هستند. نتایج بیانگر آن است که کیفیت منظر شهری نه تنها به ویژگی های کالبدی محیط وابسته است، بلکه تحت تاثیر نحوه حضور و فعالیت کاربران و تعاملات میان عناصر محیطی نیز قرار دارد.در نهایت، پژوهش حاضر چارچوبی مفهومی برای تبیین نظام بصری منظر شهری ارائه می دهد که در آن عناصر کالبدی و فعالیتی از طریق شکل دهی ارزش های بصری، فرآیند ادراک محیط و شکل گیری تصویر ذهنی شهر را تحت تاثیر قرار می دهند. این چارچوب می تواند مبنایی برای تحلیل، ارزیابی و ارتقای کیفیت منظر شهری در فرآیند طراحی شهری باشد.

کلیدواژه ها:

منظر شهری ، نظام بصری ، ادراک بصری ، کیفیت بصری ، طراحی شهری.