ادبیات به مثابه ی مداخله در Moral Injury: مطالعه ی روان شناختی ادبی تروماهای جنگ و بحران های اجتماعی

این پژوهش به بررسی بازنمایی مولفه های آسیب اخلاقی (گناه، شرم، خیانت/خشم، و فقدان معنا) در متون ادبی منتخب فارسی و غیرفارسی، با رویکردی کیفی و تحلیل مضمونی می پردازد. با اتکا بر مبانی نظری پژوهش های روان شناختی و ادبی، ادبیات به عنوان «فضای واسطه» و «کارگاه معنا» در نظر گرفته شد. پنج اثر برجسته در حوزه ی جنگ و بحران های اجتماعی («دا»، «جنگ تن به تن»، «سووشون»، «سنگ صبور»، «کوری») به عنوان جامعه ی نمونه انتخاب شدند. تحلیل محتوای کیفی این متون، منجر به استخراج شش مضمون اصلی گردید: «بار گناه درونی؛ انتخاب های اجبار شده»، «سایه سنگین شرم و قضاوت؛ تحقیر خویشتن و احساس بیگانگی»، «زخم خیانت و بی اعتمادی؛ فروپاشی روابط و اعتماد»، «جستجوی معنا در غیاب ارزش ها؛ پوچی و بحران هویت»، «خشم و استیصال؛ تقابل با ظلم و بی عدالتی» و «فرسایش روانی و فقدان امید؛ سکوت پس از تروما». یافته ها نشان دادند که ادبیات، توانایی بالایی در به تصویر کشیدن پیچیدگی های تجربه ی آسیب اخلاقی و پیامدهای آن بر هویت و روابط انسانی دارد. همچنین، نقش درمانی و ترمیمی ادبیات از طریق فرآیندهای روایت گری و یافتن معنا برجسته گردید. این پژوهش با تاکید بر نوآوری چارچوب تحلیلی، جامعه ی نمونه ی وسیع تر و پتانسیل ترمیمی ادبیات، به درک عمیق تری از ارتباط میان آسیب اخلاقی و تجربه ی ادبی دست یافت.

کلیدواژه ها:

آسیب اخلاقی ، فقدان معنا ، تحلیل مضمونی ، ادبیات داستانی ، فضای واسطه