ارزیابی و مقایسه مدل های حالت ماندگار و گذرای شوری خاک و نیاز آبشویی در مدیریت اراضی آبی تحت تنش شوری

شوری خاک و آب یکی از مهم ترین عوامل محدودکننده تولیدات کشاورزی در مناطق خشک و نیمه خشک جهان محسوب می شود که در اثر استفاده مداوم از آب های شور، تبخیر و تعرق بالا، زهکشی نامناسب و مدیریت نادرست آبیاری ایجاد و تشدید می گردد. مدیریت صحیح شوری خاک و تعیین نیاز آبشویی به منظور جلوگیری از تجمع املاح در منطقه ریشه، نقش مهمی در حفظ حاصلخیزی خاک، افزایش بهره وری آب و پایداری تولید محصولات کشاورزی دارد. در این راستا، مدل های شبیه سازی شوری خاک به عنوان ابزارهایی کاربردی برای پیش بینی رفتار آب و املاح در خاک توسعه یافته اند. مدل های حالت ماندگار نظیر مدل سنتی نیاز آبشویی، WATSUIT، SALTIRSOIL و مدل تابع تولید آب، بر پایه موازنه نمک و شرایط تعادل بلندمدت طراحی شده اند، اما به دلیل ساده سازی فرآیندهای فیزیکی و شیمیایی، در بسیاری از شرایط واقعی مزرعه ای با محدودیت مواجه هستند. در مقابل، مدل های گذرا مانند TETrans و UNSATCHEM با در نظر گرفتن تغییرات زمانی و مکانی رطوبت و املاح خاک، جریان ترجیحی، واکنش های شیمیایی و اثرات متقابل خاک، آب و گیاه، دقت بیشتری در شبیه سازی شوری خاک و تعیین نیاز آبشویی دارند. نتایج پژوهش های مختلف نشان می دهد که استفاده از مدل های پیشرفته و مدیریت بهینه آبیاری می تواند موجب کاهش مصرف آب، جلوگیری از تجمع املاح و افزایش پایداری سیستم های کشاورزی گردد. همچنین بهره گیری از فناوری های نوین نظیر پدومتری، سنجش از دور و یادگیری ماشین، امکان پایش دقیق تر شوری خاک و مدیریت بهتر منابع آب و خاک را فراهم ساخته است. بنابراین توسعه و کاربرد مدل های دقیق شوری خاک، گامی موثر در جهت مدیریت پایدار اراضی شور و مقابله با بحران کمبود آب در کشاورزی به شمار می رود.

کلیدواژه ها:

شوری خاک ، نیاز آبشویی ، مدل های شوری ، آبیاری شور ، مدیریت شوری خاک.