بررسی تطبیقی آیه ۵۴ سوره مائده و نسبت آن با ایرانیان بر پایه تفاسیر کلاسیک، روایات مربوط به سلمان فارسی و شواهد تاریخی

آیه ۵۴ سوره مائده از آیاتی است که در آن خداوند به ظهور قومی اشاره می کند که دارای ویژگی هایی چون محبت الهی، تواضع در برابر مومنان، استواری در مقابل دشمنان، و عدم هراس از سرزنشگران هستند. این آیه در ادبیات تفسیری مسلمانان جایگاهی برجسته یافته و در پیوند با شخصیت سلمان فارسی، روایت هایی به ظهور رسیده که بر مبنای آنها برخی مفسران، ایرانیان را از مصادیق احتمالی قوم مورد اشاره دانسته اند. در این مقاله با رویکردی علمی و انتقادی، سه محور اصلی بررسی می شود: نخست تحلیل دقیق الفاظ و سیاق آیه بر پایه منابع معتبر تفسیری همچون جامع البیان طبری، مجمع البیان طبرسی، تفسیر کبیر فخر رازی، الجامع لاحکام القرآن قرطبی، و المیزان علامه طباطبایی؛ دوم مطالعه روایات مرتبط با سلمان فارسی در آثار حدیثی شیعه و اهل سنت، از جمله صحیح بخاری، صحیح مسلم، مسند احمد، مناقب سلمان، و منابع رجالی؛ و سوم تحلیل تاریخی نقش ایرانیان در گسترش علوم و تمدن اسلامی که برخی مفسران آن را موید تطبیق این آیه بر ایشان دانسته اند. هدف مقاله ارائه تصویری جامع، نقادانه و متوازن از نسبت آیه مذکور با ایرانیان است؛ نسبتی که نه به معنای قطعی بودن مصداق، بلکه به عنوان یکی از تطبیقات تاریخی در سنت اسلامی تحلیل می شود.

کلیدواژه ها:

سوره مائده ، سلمان فارسی ، تفسیر قرآن ، مردم ایران ، مفهوم قوم در قرآن