تحلیل جامعه شناختی و سیاست گذارانه معلولیت در ایران با تاکید بر الگوهای اجتماعی، حقوقی و اقتصادی

معلولیت در دهه های اخیر از یک مسئله فردی و پزشکی به یکی از مهم ترین موضوعات اجتماعی و سیاست گذاری عمومی تبدیل شده است. رشد نرخ معلولیت و پیامدهای گسترده آن در حوزه های اقتصادی، آموزشی، سلامت، رفاه و مشارکت اجتماعی، ضرورت بازنگری در رویکردهای کلان دولت و جامعه را دوچندان کرده است. در ایران، همچون بسیاری از کشورها، تغییرات جمعیتی، افزایش طول عمر، تحولات محیطی، سبک زندگی، و تصادفات جاده ای موجب افزایش نرخ معلولیت شده و در نتیجه نیاز به تدوین و اجرای سیاست های مبتنی بر مدل اجتماعی معلولیت را برجسته ساخته است. این مقاله با بهره گیری از چارچوب های نظری جامعه شناسی معلولیت، مدل های تحلیلی رفاه اجتماعی، و اسناد حقوقی بین المللی، تلاش می کند وضعیت معلولیت در ایران را در سه سطح ساختار اجتماعی، سیاست گذاری و تجربه زیسته افراد دارای معلولیت بررسی کند. هدف این پژوهش، ارائه تصویری جامع از روندها، چالش ها و کاستی های سیاست های مرتبط با معلولیت و ارائه پیشنهادهایی برای بهبود نظام حمایت اجتماعی است. در این مسیر، مسئله تبعیض، موانع دسترسی، اشتغال، کیفیت خدمات، مشارکت اجتماعی، و جایگاه حقوقی افراد دارای معلولیت مورد توجه قرار گرفته و بر اساس منابع معتبر داخلی و خارجی تحلیل خواهد شد. یافته های مقدماتی نشان می دهد که برای گذار از رویکرد سنتی پزشکی به رویکرد اجتماعی و توانمندساز، اصلاح ساختارهای نهادی و بازنگری در قوانین ضروری است.

کلیدواژه ها:

معلولیت ، سیاست گذاری اجتماعی ، مدل اجتماعی معلولیت ، رفاه و حمایت اجتماعی ، مشارکت اجتماعی افراد دارای معلولیت