معماری به مثابه تجربه ادراکی: تحلیل ادراک بدن مند در بازار تاریخی تبریز در چارچوب پدیدارشناسی مرلو-پونتی

معماری به عنوان پدیده ای فضایی، در پیوندی تنگاتنگ با ادراک و تجربه زیسته انسان معنا می یابد. با این حال، بخش قابل توجهی از مطالعات معماری، به ویژه در حوزه بازارهای تاریخی ایران، عمدتا بر تحلیل های کالبدی و عملکردی متمرکز بوده و ابعاد ادراکی و بدن مند فضا کمتر مورد توجه قرار گرفته است. پژوهش حاضر با هدف تحلیل ادراک بدن مند در فضای بازار تاریخی تبریز، از چارچوب نظری پدیدارشناسی ادراک مرلو-پونتی بهره می گیرد. این پژوهش از نظر ماهیت، کیفی و از نظر رویکرد، پدیدارشناختی است و داده های آن از طریق مطالعه اسنادی، مشاهده میدانی و توصیف تحلیلی تجربه زیسته فضا گردآوری شده اند. تحلیل داده ها به صورت تفسیری و در پرتو مفاهیم ادراک بدن مند، فضای زیسته و تجربه حسی انجام شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که بازار تاریخی تبریز با بهره گیری از سازمان فضایی پیوسته، مقیاس انسانی، ریتم حرکتی، کیفیت نور و تنوع حسی مصالح، تجربه ای بدن مند و چندحسی برای کاربران فراهم می آورد. این فضا نه به صورت یک تصویر ایستا، بلکه در طول حرکت و حضور بدن در فضا ادراک می شود. نتایج پژوهش بر اهمیت رویکرد پدیدارشناختی در فهم عمیق تر فضاهای تاریخی ایران و کاربرد آن در تحلیل و طراحی معماری تاکید دارد.

کلیدواژه ها:

پدیدارشناسی ادراک ، ادراک بدن مند ، تجربه فضایی ، معماری حسی ، بازار تاریخی تبریز ، معماری سنتی ایران