بررسی رابطه بین سواد رسانه ای انتقادی و مقاومت در برابر اخبار جعلی در فضای مجازی

پژوهش حاضر با هدف بررسی رابطه بین سواد رسانه ای انتقادی و مقاومت در برابر اخبار جعلی در فضای مجازی در میان شهروندان استان اصفهان در سال ۱۴۰۴ انجام شده است. سواد رسانه ای انتقادی به عنوان توانایی تحلیل، ارزیابی و نقد پیام های رسانه ای با در نظر گرفتن ساختارهای قدرت، ایدئولوژی های پنهان و اهداف تولیدکنندگان محتوا، مفهومی فراتر از سواد رسانه ای سنتی است و انتظار می رود که بتواند سپری دفاعی در برابر اخبار جعلی و اطلاعات گمراه کننده در فضای مجازی ایجاد کند. این پژوهش از نوع توصیفی-همبستگی بوده و جامعه آماری آن را کلیه شهروندان استان اصفهان در بازه سنی ۱۸ تا ۶۵ سال تشکیل می دهند که از میان آن ها، تعداد ۳۸۴ نفر به روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای انتخاب شدند. ابزارهای گردآوری داده ها شامل پرسشنامه محقق ساخته سواد رسانه ای انتقادی (برگرفته از الگوی الیزابت تامن و مبتنی بر پنج مولفه آگاهی از مالکیت رسانه ها، تحلیل بازنمایی های رسانه ای، شناخت ایدئولوژی های پنهان، توانایی رمزگشایی انتقادی و مهارت تولید محتوای جایگزین) و پرسشنامه محقق ساخته مقاومت در برابر اخبار جعلی (مبتنی بر سه مولفه شک گرایی سالم، راستی آزمایی و خودمهارگری در بازنشر) بود. روایی پرسشنامه ها با استفاده از روایی محتوایی و تایید متخصصان و پایایی آن ها با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ (به ترتیب ۸۹/۰ و ۸۶/۰) تایید گردید. تحلیل داده ها با استفاده از آزمون های همبستگی پیرسون و رگرسیون چندگانه در نرم افزار اس پی اس اس نسخه ۲۶ صورت پذیرفت. یافته های پژوهش نشان داد که بین سواد رسانه ای انتقادی و مقاومت در برابر اخبار جعلی رابطه مثبت و معناداری وجود دارد و مولفه های «توانایی رمزگشایی انتقادی» و «شناخت ایدئولوژی های پنهان» قوی ترین پیش بینی کننده های مقاومت در برابر اخبار جعلی هستند. این نتایج بر ضرورت تقویت سواد رسانه ای انتقادی در برنامه های آموزشی و سیاست گذاری های رسانه ای به منظور افزایش تاب آوری جامعه در برابر اخبار جعلی تاکید دارد.

کلیدواژه ها:

سواد رسانه ای انتقادی ، اخبار جعلی ، فضای مجازی ، مقاومت رسانه ای ، استان اصفهان.