اثرگذاری تحولات اجتماعی، اقتصادی و نهادی در شکل گیری، رشد و شکست کسب وکارهای خدماتی در افغانستان

پژوهش حاضر با هدف ارائه یک چارچوب نوآورانه و یکپارچه، به بررسی هم زمان نقش تحولات اجتماعی، اقتصادی و نهادی در سرنوشت کسب وکارهای خدماتی در افغانستان می پردازد. این مطالعه با بهره گیری از روش فراترکیب و با انجام بررسی نظام مند مقالات معتبر در بازه زمانی ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۴، مدلی سه سطحی ارائه می کند. مدل مذکور بر پایه تلفیق نظریه های «تغییر ساختاری قهقرایی»، «اکوسیستم کارآفرینی» و «قابلیت های پویا» شکل گرفته و به تبیین تعامل میان سطوح کلان، میانی و خرد در بستر افغانستان، با توجه به آسیب پذیری های ساختاری آن می پردازد. یافته ها نشان می دهند که سرنوشت این کسب وکارها حاصل برهم کنش سه سطح است. در سطح کلان، اقتصاد رانت محور وابسته به کمک های خارجی، ناامنی مزمن، محرومیت زنان، فرار مغزها، تحریم ها، ضعف زیرساخت ها، فساد سیستماتیک و بی ثباتی قوانین زمینه ساز تغییر ساختاری قهقرایی شده اند. این عوامل در سطح میانی، اکوسیستم کارآفرینی را از طریق کاهش سرمایه انسانی، محدودیت دسترسی به منابع مالی، تضعیف زیرساخت ها، گسترش اقتصاد غیررسمی و کاهش تقاضا تخریب کرده اند. در سطح خرد، تضعیف قابلیت های پویای بنگاه ها، شکل گیری کسب وکارهای جدید را با مانع مواجه و نرخ شکست را افزایش داده است. مهم ترین دستاورد این پژوهش، شناسایی چرخه معیوبی است که فقدان بخش میانی مولد را در اقتصاد افغانستان تثبیت می کند. مقاله با ارائه راهبردهایی شامل توانمندسازی زنان، رسمی سازی اقتصاد، اصلاح نظام تامین مالی، توسعه زیرساخت های دیجیتال، مهار فرار مغزها و تقویت حاکمیت قانون، مسیر بازسازی پایدار بخش خدمات را نشان می دهد.

کلیدواژه ها:

فراترکیب ، تحولات اقتصادی ، تحولات نهادی ، تحولات اجتماعی ، کسب وکارهای خدماتی ، افغانستان