انتساب فعل متخلفانه در حقوق مسئولیت بین الملل؛ بازخوانی تطبیقی مشارکت و معاونت کشورهای منطقه در تجاوز نظامی به ایران از منظر کمیسیون حقوق بین الملل (ILC)

در حقوق بین الملل معاصر، تبیین مسئولیت دولت های حامی در تجاوزات نظامی، به دلیل تفکیک میان «انتساب فعل» و «معاونت در ارتکاب»، با چالش های نظری و عملی جدی روبروست. پژوهش حاضر با هدف واکاوی مکانیسم های انتساب افعال متخلفانه، به بررسی تطبیقی جایگاه «مشارکت» و «معاونت» کشورهای منطقه در تجاوزات نظامی احتمالی یا واقعی علیه جمهوری اسلامی ایران از منظر پیش نویس مواد مسئولیت دولت ها (ARSIWA) می پردازد. مسئله اصلی این پژوهش، تحلیل مرز میان حمایت های لجستیکی و سیاسی (که لزوما منجر به انتساب نمی شوند) و مساعدت های عملیاتی است که طبق ماده ۱۶ ARSIWA، منجر به ایجاد مسئولیت بین المللی مستقل برای دولت معاون می گردد. با اتخاذ روشی توصیفی-تحلیلی و با استناد به رویه قضایی دیوان بین المللی دادگستری (ICJ) در پرونده های کلیدی، این مقاله استدلال می کند که در سناریوهای تجاوز نظامی مدرن، تکیه صرف بر معیار «کنترل موثر» برای انتساب افعال، منجر به ایجاد خلاهای حقوقی در پاسخ به دخالت کشورهای منطقه می شود. نتایج پژوهش نشان می دهد که بازخوانی تطبیقی قواعد معاونت در کنار قواعد انتساب، می تواند بستری حقوقی برای شناسایی مسئولیت مشترک دولت های تسهیل کننده فراهم آورد و راهکارهای عملیاتی برای اقامه دعاوی بین المللی علیه این دولت ها را تبیین نماید.

کلیدواژه ها:

مسئولیت بین المللی ، انتساب فعل ، کمیسیون حقوق بین الملل (ILC) ، ماده ۱۶ ARSIWA ، معاونت در تجاوز ، تجاوز نظامی ، کشورهای منطقه