واکاوی فقهی قراردادهای بیع متقابل نفتی با تاکید بر قاعده نفی سبیل

انسان در نظام فقهی اسلام نه یک عدد و نه یک ابزار تولید، بلکه موجودی دارای کرامت ذاتی، اراده، حق تعیین سرنوشت و حق برخورداری از امنیت روحی و روانی است. قاعده فقهی نفی سبیل که از آیه صد و چهل و یک سوره نساء استخراج شده، دقیقا برای پاسداری از همین کرامت انسانی وضع شده است: «لن یجعل الله للکافرین علی المومنین سبیلا»؛ یعنی خداوند هرگز راه سلطه و تحقیر کافران را بر مومنان قرار نداده است. این پژوهش با روش کیفی و تحلیل محتوای متون فقهی و حقوقی، به دنبال پاسخ به این پرسش انسانی-فقهی است: آیا قراردادهای بیع متقابل نفتی ایران با شرکت های خارجی، به دلیل شروطی مانند داوری خارجی، حاکمیت قانون بیگانه و نظارت مستقیم آنان بر منابع حیاتی، موجب سلطه پذیری، تحقیر ملی، نادیده گرفتن حقوق کارگران ایرانی و نسل های آینده نمی شود؟ یافته ها نشان می دهد که از منظر کرامت انسانی، هر قراردادی که انسان ایرانی را در موضع تحت الید و مقهور قانون خارجی قرار دهد، نه تنها با قاعده نفی سبیل در تعارض است، بلکه با فلسفه انسان سازی قرآن نیز ناسازگار است. در مقابل، مدل پیشنهادی مضاربه نفتی کرامت محور که در آن شرکت خارجی صرفا نقش فنی داشته و هیچ سلطه قضایی، سیاسی و روانی بر مردم ایران اعمال نکند، هم از نظر فقهی مشروع و هم از نظر انسانی کارآمد است. نتیجه نهایی آنکه هرگونه اصلاح قراردادهای نفتی باید با محوریت کرامت انسان ایرانی، حقوق نسل های آینده و استقلال روانی جامعه صورت گیرد، نه صرفا با محاسبات اقتصادی خشک‎.‎

کلیدواژه ها:

قاعده نفی سبیل ، کرامت انسانی ، قرارداد بیع متقابل ، سلطه بیگانگان ، حقوق نسل ها