تاثیرپذیری خشکسالی ها و ترسالی های استان آذربایجان شرقی از پدیده انسو با استفاده از همبستگی پیرسون

خشکسالی و ترسالی از مهم ترین ناهنجاری های اقلیمی موثر بر منابع آب، کشاورزی و برنامه ریزی های محیطی به شمار می آیند. ازآنجاکه پدیده ال نینو نوسان جنوبی (ENSO) یکی از مهم ترین الگوهای پیوند از دور موثر بر تغییرات اقلیمی جهان محسوب می شود، این پژوهش با فرض وجود ارتباط معنادار میان نوسانات ENSO و تغییرات بارش چند شهر استان آذربایجان شرقی، به بررسی نقش این پدیده در وقوع خشکسالی ها و ترسالی های منطقه پرداخته است. برای انجام این مطالعه، داده های بارش ماهانه چهار ایستگاه سینوپتیک تبریز، اهر، جلفا و مراغه طی دوره آماری ۱۹۵۱ تا ۲۰۲۳ و همچنین داده های شاخص نوسان جنوبی (SOI) مورد استفاده قرار گرفت. پس از استانداردسازی داده ها، میزان ارتباط بین شاخص ENSO و بارش ایستگاه ها با بهره گیری از ضریب همبستگی پیرسون در حالت همزمان و با تاخیرهای زمانی یک و دو ماهه ارزیابی شد. همچنین ارتباط فازهای مثبت و منفی SOI با رخدادهای خشکسالی و ترسالی مورد تحلیل قرار گرفت. نتایج نشان داد که ضرایب همبستگی بین ENSO و بارش در اغلب ایستگاه ها بسیار ضعیف و عمدتا فاقد معنی داری آماری هستند. تنها در موارد محدودی همبستگی های ضعیف و پراکنده مشاهده شد که توان تبیین تغییرات بارش منطقه را نداشتند. بررسی فازهای مثبت و منفی SOI نیز بیانگر آن بود که تاثیر این پدیده بر وقوع خشکسالی ها و ترسالی های استان محدود بوده و الگوی مشخص و پایداری در سطح منطقه ایجاد نمی کند. یافته های پژوهش نشان می دهد که تغییرات بارش و رخدادهای خشکسالی و ترسالی در آذربایجان شرقی بیش از آنکه تحت تاثیر ENSO باشند، از شرایط اقلیمی منطقه ای و سامانه های جوی حاکم بر شمال غرب ایران تاثیر می پذیرند. بنابراین، استفاده از ENSO به عنوان شاخص مستقل برای پیش بینی خشکسالی و ترسالی در این استان از دقت و قابلیت اطمینان کافی برخوردار نیست.

کلیدواژه ها:

پدیده ENSO ، شاخص SOI ، خشکسالی و ترسالی ، تغییرات بارش ، پیوند از دور ، همبستگی پیرسون