تحلیل تطبیقی تجربه کاربر و روان شناسی محیط در الگوهای مسکن یزد و تهران

چگونگی تجربه کاربران از فضاهای مسکونی، نقشی تعیین کننده در کیفیت زندگی، سلامت روان و شکل گیری رفتارهای فردی و اجتماعی دارد. در این میان، روان شناسی محیط به عنوان رویکردی میان رشته ای، امکان تحلیل دقیق رابطه میان انسان و محیط سکونتی را فراهم می سازد. پژوهش حاضر با هدف تحلیل تطبیقی تجربه کاربر و مولفه های روان شناسی محیط در الگوهای مسکن یزد و تهران انجام شده است؛ دو شهری که به واسطه تفاوت های اقلیمی، فرهنگی، کالبدی و تاریخی، دو الگوی کاملا متمایز از سکونت را نمایندگی می کنند. روش تحقیق این مطالعه، توصیفی–تحلیلی و تطبیقی است و داده ها از طریق مشاهده میدانی، تحلیل فضایی، مصاحبه و پرسشنامه گردآوری شده اند. شاخص های اصلی تجربه کاربر شامل ادراک فضایی، حریم و امنیت روانی، کیفیت حسی (نور، صدا، دما)، تعاملات اجتماعی، هویت و حس مکان بوده و در هر دو الگوی مسکن مورد ارزیابی قرار گرفته اند. یافته ها نشان می دهد که مسکن یزد با ساختار درون گرا، حیاط محور و اقلیم پذیر خود، تجربه ای آرام، تدریجی و کم تحریک برای کاربر ایجاد می کند. وجود حریم های چندلایه، نور کنترل شده، مصالح طبیعی و مقیاس انسانی، موجب افزایش آرامش روانی، حس امنیت، تعاملات اجتماعی و تعلق مکانی می شود. در مقابل، مسکن تهران که عمدتا بر پایه آپارتمان نشینی، تراکم بالا و مصالح صنعتی شکل گرفته، تجربه ای سریع، فشرده و پرتحریک را رقم می زند. نورهای مصنوعی، نفوذ صدا، محدودیت حریم و ناپیوستگی بصری، به افزایش استرس محیطی، فشار شناختی و احساس بی مکانی منجر می شود. نتایج پژوهش بیانگر آن است که تفاوت های کالبدی و اقلیمی دو شهر، به طور مستقیم بر تجربه کاربر و کیفیت روانی محیط مسکونی اثرگذار است. در نهایت، مطالعه حاضر تاکید می کند که بهره گیری از اصول مسکن اقلیمی یزد، به ویژه در حوزه حریم، کیفیت حسی و سازمان فضایی، می تواند راهکاری موثر برای ارتقای کیفیت تجربه کاربر در مسکن معاصر تهران باشد.

کلیدواژه ها:

تجربه کابر ، روانشناسی محیطی ، مسکن اقلیمی ، تهران ، یزد