بررسی تاثیر ناهماهنگی زمانی حسابداری مالی بر کارایی وصول مالیات شرکتها

در نظام مالیاتی ایران، مالیات شرکتها بر اساس «سود مشمول مالیات» محاسبه می شود. این سود از تعدیل سود حسابداری بر اساس قواعد و مقررات مالیاتی به دست می آید. از سوی دیگر، سود حسابداری نیز بر اساس استانداردهای ملی حسابداری (که عمدتا همسو با استانداردهای بین المللی است) محاسبه می گردد. این دو مبنا، هرچند شباهت های بسیاری با یکدیگر دارند، اما در موارد مهم و متعددی از جمله «زمان شناسایی» برخی از درآمدها و هزینه ها با یکدیگر تفاوت دارند. این تفاوت زمانی، که در ادبیات تخصصی از آن با عنوان «ناهماهنگی زمانی» یاد می شود، یکی از مهمترین و ریشه دارترین منابع ایجاد شکاف میان سود حسابداری و سود مشمول مالیات است.ناهماهنگی زمانی به مواردی اطلاق می شود که تاریخ شناسایی یک درآمد یا هزینه در دفاتر و صورت های مالی شرکت (بر اساس استانداردهای حسابداری) با تاریخ تشخیص همان رویداد برای اهداف و محاسبات مالیاتی (بر اساس قانون مالیات های مستقیم) تفاوت داشته باشد. به بیان ساده و روان، حسابدار شرکت ممکن است بگوید «این درآمد متعلق به سال جاری است و باید در همین سال شناسایی شود»، در حالی که قانون مالیات می گوید «این درآمد برای محاسبه مالیات، متعلق به سال آینده است و باید آن سال شناسایی گردد». این اختلاف نظر زمانی، پیامدهای عمیق، گسترده و بعضا پنهانی برای فرآیند وصول مالیات دارد که متاسفانه تاکنون کمتر مورد توجه پژوهشگران و سیاست گذاران مالیاتی در ایران قرار گرفته است.این مقاله با مرور نظام مند و عمیق پژوهش های انجام شده در بیست سال اخیر (۱۳۸۴ تا ۱۴۰۳) در پایگاه های علمی معتبر فارسی، به دنبال پاسخ به این پرسش اساسی است که ناهماهنگی زمانی میان استانداردهای حسابداری مالی و قوانین مالیاتی، از چه راه هایی و با چه شدتی بر کارایی وصول مالیات شرکتها تاثیر می گذارد. در پایان، مقاله راهکارهایی عملی و اولویت بندی شده در سه سطح (قانونی، فرآیندی و آموزشی) برای کاهش ناهماهنگی زمانی و بهبود کارایی وصول مالیات ارائه می دهد.

کلیدواژه ها:

ناهماهنگی زمانی ، وصول مالیات ، فروش اقساطی ، حسابداری مالیاتی ، ارزش زمانی پول