تحلیل کارایی نظام وصول مالیات با رویکرد فرآیندکاوی

در نظام مالیاتی ایران، سالانه میلیون ها برگ تشخیص مالیات صادر می شود. بخش بزرگی از این مالیات ها به موقع وصول می شود، اما بخش قابل توجهی نیز ماه ها و حتی سال ها در صف وصول می ماند. برخی از این مطالبات معوق، در نهایت به پرونده های مشکوک الوصول پیوسته و هرگز وصول نمی شوند. سازمان امور مالیاتی برای بهبود این وضعیت، دستورالعمل ها و بخشنامه های متعددی ابلاغ کرده، ساختارهای سازمانی را بازطراحی نموده، و سامانه های اطلاعاتی متعددی را راه اندازی کرده است. اما هنوز تصویر روشنی از «جریان واقعی» فرآیند وصول مالیات در دست نیست. مدیران مالیاتی می دانند که به عنوان مثال «میانگین زمان وصول» ۱۸۰ روز است، اما نمی دانند که این ۱۸۰ روز دقیقا در کدام مراحل فرآیند سپری می شود. آیا گلوگاه اصلی در مرحله ابلاغ برگ تشخیص است؟ در مرحله اعتراض مودی؟ در مرحله ارجاع به واحد وصول؟ در مرحله صدور اجرائیه؟ یا در مرحله توقیف حساب و اموال؟این نوشتار با هدف معرفی و تبیین کاربردهای فرآیندکاوی در تحلیل کارایی نظام وصول مالیات نگاشته شده است. ابتدا مفاهیم پایه فرآیندکاوی (کشف فرآیند، تحلیل انطباق، تحلیل گلوگاه) به زبانی ساده و با مثال های عینی تشریح می شود. سپس مراحل اصلی فرآیند وصول مالیات در ایران (از زمان تعلق مالیات تا وصول نقدی) گام به گام معرفی می گردد. در پایان، مقاله به موانع اصلی استقرار فرآیندکاوی در نظام مالیاتی ایران (از جمله کیفیت پایین لاگ های رویداد، پراکندگی سامانه ها و کمبود نیروی متخصص) می پردازد و الگویی گام به گام و زمان بندی شده برای پیاده سازی موفق این رویکرد در سازمان امور مالیاتی ارائه می دهد. نتیجه نهایی این است که فرآیندکاوی می تواند تحولی بنیادین در نحوه مدیریت، پایش و بهبود مستمر فرآیندهای وصول مالیات ایجاد کند، مشروط به آنکه زیرساخت های ثبت استاندارد و خودکار لاگ های رویداد در سامانه های مالیاتی فراهم شود و تیم های تخصصی تحلیل فرآیند در سازمان شکل گیرند.

کلیدواژه ها:

فرآیندکاوی ، وصول مالیات ، تحلیل انطباق ، کارایی سازمانی ، حسابداری مالیاتی