واکاوی موانع یکپارچه سازی داده های مالی و مالیاتی در شناسایی مودیان پرریسک

در نظام های مالیاتی پیشرفته جهان، ممیزان مالیاتی دیگر با چراغ به دنبال مودیان نمی گردند. سال هاست که رویکرد سنتی «ممیزی همگانی» یا «ممیزی تصادفی» جای خود را به رویکرد هوشمند «ممیزی مبتنی بر ریسک» داده است. در این رویکرد نوین، سامانه های رایانه ای پیش از آنکه مودی اظهارنامه خود را تسلیم کند، بر اساس انبوهی از داده های گوناگون، به او یک «نمره ریسک» اختصاص می دهند. مودیانی که نمره ریسکشان بالاست، زودتر، دقیق تر و فشرده تر مورد ممیزی قرار می گیرند. مودیانی که نمره ریسکشان پایین است، یا اصلا ممیزی نمی شوند یا ممیزی سطحی و سریعی بر روی آنها انجام می گیرد. راز اصلی این هوشمندی و دقت، در یک کلمه خلاصه می شود: «یکپارچگی داده ها». داده های بانکی، گمرکی، ثبتی، بیمه ای، مالی و مالیاتی، همگی باید در کنار یکدیگر قرار بگیرند تا تصویری کامل، دقیق و بی نقص از رفتار مالی و اقتصادی هر مودی ترسیم شود. تنها در این صورت است که می توان تشخیص داد کدام مودی «پرریسک» و کدام «کم ریسک» است.طرح ها و برنامه های متعددی از جمله «طرح جامع مالیاتی»، «سامانه مودیان»، «سامانه معاملات فصلی» و «پنجره واحد مالیاتی» در این مسیر طراحی و اجرا شده یا در دست اجراست. با این حال، تجربه عملی و شواهد میدانی نشان می دهد که قافله هنوز به مقصد نرسیده است. هنوز فاصله زیادی تا یکپارچگی کامل و موثر داده ها وجود دارد. پرسش اینجاست: چرا؟ چه موانعی بر سر راه این یکپارچگی قرار دارد که با وجود سرمایه گذاری های کلان و تلاش های فراوان، نتیجه مطلوب به دست نیامده است؟این نوشتار با واکاوی عمیق و نظام مند پژوهش های انجام شده در بیست سال اخیر (۱۳۸۴ تا ۱۴۰۳) در پایگاه های علمی معتبر فارسی، پاسخی روشن و مستند برای این پرسش یافته است. آنچه بر سر راه یکپارچه سازی داده های مالی و مالیاتی قرار دارد، یک مانع ساده و یک بعدی نیست، بلکه مجموعه ای پیچیده و درهم تنیده از موانع است که در چهار لایه مجزا اما مرتبط با یکدیگر انباشته شده اند.آنچه از مطالعه عمیق پژوهش های پیشین برمی آید، این است که یکپارچه سازی داده های مالی و مالیاتی بدون «عزم ملی»، «هماهنگی پایدار میان دستگاهی» و «سرمایه گذاری جدی بر روی نیروی انسانی»، به نتیجه نخواهد رسید

کلیدواژه ها:

مودیان پرریسک ، ممیزی هوشمند ، موانع ساختاری ، حکمرانی داده ، کلان داده