بررسی تاثیر استقرار حسابداری تعهدی در نظام مالیاتی بر وصول به موقع مالیات

برخی کشورها مالیات را هنگام وصول نقدی شناسایی می کنند و برخی دیگر هنگام تعلق آن به دولت. در سال های اخیر، بسیاری از نظام های مالیاتی جهان، از جمله ایران، به سوی رویکرد دوم (حسابداری تعهدی) حرکت کرده اند. پرسش اینجاست که آیا این تغییر مبنا، واقعا به وصول سریع تر و بیشتر مالیات کمک می کند؟ این نوشتار با مرور پژوهش های انجام شده در بیست سال اخیر، به دنبال پاسخی روشن برای این پرسش است. یافته ها نشان می دهد که حسابداری تعهدی از سه راه به بهبود وصول مالیات یاری می رساند: نخست، با آشکار کردن بدهی های پنهان مالیاتی که در نظام نقدی دیده نمی شوند؛ دوم، با فراهم آوردن امکان پیگیری هوشمندانه و اولویت دار مطالبات معوق؛ و سوم، با تقویت انضباط مالی در میان مودیان. اما این سه راه، هیچ کدام خودبه خود گشوده نمی شوند. تجربه استان هایی که پیش تر این تغییر را آزمایش کرده اند، نشان می دهد که در نبود زیرساخت فناوری مناسب، آموزش کافی نیروی انسانی و اراده جدی مدیریت، حسابداری تعهدی نه تنها وصول را بهبود نمی بخشد، بلکه با افزایش پیچیدگی های اجرایی، کارکنان را سرگشته و مودیان را دل آزرده می کند. از مطالعه پژوهش های پیشین، این درس برمی آید که استقرار حسابداری تعهدی در نظام مالیاتی، یک «پروژه نرم افزاری» ساده نیست، بلکه یک «تحول مدیریتی» پیچیده و زمان بر است. آنچه یک نظام مالیاتی را در این مسیر به سرمنزل مقصود می رساند، نه صرف تغییر مبنا، بلکه فراهم آوردن هفت پیش نیاز اساسی است که در این مقاله به تفصیل از آنها سخن رفته است.

کلیدواژه ها:

حسابداری تعهدی ، وصول مالیات ، مطالبات معوق ، نظام مالیاتی ، مدیریت نقدینگی دولت