تدابیر الهی در صیانت از وحی: تبیین کلامی رابطه فهم تاریخمند پیامبران با عصمت

اندیشمندان اسلامی در تبیین علت محفوظ ماندن وحی، از فهم شخصی پیامبران، عموما تنها به دو ویژگی درونی ایشان یعنی علم و عصمت، اشاره کرده و با اطلاق گرایی و توسعه مفهومی این دو واژه، و در مواردی با تکلف بسیار، سعی در تفسیر و توجیه آیات مغایر آن داشته اند. با این حال به دلیل تعدد و تنوع آیاتی که از فهم شخصی و گاه نادرست پیامبران، حکایت دارد، ضرورت بازتحلیل چگونگی محفوظ ماندن وحی، از تاثیر این فهم ها، که طبعا ریشه در تلقی ها و تصورات پیشین ایشان دارد؛ آشکار می شود. بر این اساس در این پژوهش، برآنیم تا نقش خدا در ممانعت از تاثیر فهم تاریخمند پیامبران را مورد بازتحلیل قراردهیم. به این منظور با روش تحلیل توصیفی و با بررسی آیات ناظر به پیامبران خصوصا آیات ناظر به مکالمه خدا و پیامبران، نشان خواهیم داد که ملاحظات اختصاصی خدا در انتخاب پیامبران، در مرحله پیش از رسالت، تعامل مناسبتی و تدریجی، تکرار و عتاب های شخصی به پیامبران در حین رسالت، تدابیری است که به منظور پیشگیری از تاثیر بالقوه فهم شخصی پیامبران، به طور عام مورد استفاده قرار گرفته است. پذیرش امکان وجود فهم تاریخمند در پیامبران، نه تنها با عصمت ایشان قابل جمع است؛ بل که بدون نیاز به تکلف در تاویل آیات، می تواند توضیح دقیق تری را برای چگونگی حصول عصمت ارائه نماید.

کلیدواژه ها:

شان رسالی پیامبر ، تعاملات الهی با پیامبران ، عتاب های وحیانی