معنای سمع در «لو کنا نسمع...» (ملک/ ۱۰): ترجیحات قول تفسیری نامشهور

بر اساس آیه ۱۰ سوره ملک (وقالوا لو کنا نسمع او نعقل ما کنا فی اصحاب السعیر) ریشه اصلی گرفتار شدن کافران در عذاب سعیر، امتناع آنان از شنیدن پیام رسولان و بی توجهی به کوچک ترین سطح از دریافت سخن با غریزه شنیداری و آگاهی و تفکر بوده است. بسیاری از مفسران، ریشه سمع به معنای شنیدن را فراتر از معنای وضعی آن دانسته و لوازمی هم چون پذیرش، تامل یا تبعیت را در آن دخیل کرده اند؛ اما این توسعه معنایی غالبا بدون پشتوانه زبانی یا شواهد تاریخی است و نوعی تحمیل خوانش مفسر بر متن تلقی می شود. مسئله اصلی این پژوهش تعیین معنای دقیق فعل نسمع و بررسی امکان نقش آفرینی شنیدن بدون سوگیری در فرایند سعادت است. این پژوهش با روش توصیفی تحلیلی و باکنار هم قراردادن داده های لغوی، گزارش های تاریخی و شرایط مکی بودن سوره این موضوع را بررسی می کند. هم چنین این پژوهش با تفکیک میان شنیدن غریزی و گوش دادن تفسیری بر مواجهه ای پیش تفسیری با کلام وحی تاکید دارد. یافته ها نشان می دهد که معنای غریزی و بدون سوگیری، یعنی دریافت بی تاویل صوت، با سیاق آیه و وضعیت شنوندگان اولیه سازگارتر است. افزون بر آن، این تفسیر کارکرد های تربیتی مهمی را برجسته می کند که مهم ترین آن ها عبارت اند از: تقدم شنیدن بی غرض و پیوستگی در معرض یاد خداوند و اثر تلقین شرط تاثیر پذیری در هدایت انسان ها و آماده سازی دل برای دریافت حق.

کلیدواژه ها:

سمع ، تلقین ، سوگیری شنیداری ، اعجاز آوایی