بررسی تطبیقی قسامه در فقه امامیه و حنفیه با تاکید بر کاربرد آن در دعاوی قتل و جرح

قسامه، به عنوان یکی از ادله اثبات دعوا در فقه اسلامی، به ویژه در موارد قتل و جرح در صورت فقدان بینه، نقش ویژه ای ایفا می کند. با وجود اشتراک در اصل مشروعیت این نهاد در میان مذاهب اسلامی، تفاوت هایی بنیادین در نحوه اجرا، شرایط تحقق و آثار قضایی آن میان فقه امامیه و فقه حنفیه وجود دارد. این مقاله با هدف تحلیل تطبیقی قسامه در این دو مکتب فقهی و سنجش کارآمدی آن در نظام های حقوقی معاصر، به ویژه در بافت حقوقی کشورهایی چون افغانستان، نگاشته شده است. پرسش اصلی پژوهش آن است که تفاوت های موجود در مبانی و شیوه اجرای قسامه در فقه امامیه و حنفی، چه تاثیری بر امکان پذیری و مشروعیت استفاده از آن در دعاوی کیفری امروز دارد. پژوهش حاضر با روش توصیفی تحلیلی و بر پایه مطالعات کتابخانه ای، به واکاوی منابع فقهی، آرای فقها و متون قانونی پرداخته است. نتایج تحقیق نشان می دهد که گرچه هر دو مذهب اصل قسامه را می پذیرند، اختلافاتی از جمله  نقش ولی دم، آثار حقوقی و حدود حجیت آن وجود دارد که می تواند بر وحدت رویه قضایی و عدالت کیفری تاثیرگذار باشد. این یافته ها می تواند در راستای تقویت مبانی دادرسی اسلامی، تطبیق فقه با مقتضیات حقوقی معاصر و ارتقای کارآمدی نهادهای قضایی در جوامع اسلامی، به ویژه در افغانستان، مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

قسامه ، فقه امامیه ، فقه حنفیه ، لوث ، قصاص ، نظام قضایی افغانستان