<span lang="FA">اضطراب و تنها<span lang="FA">یی<span lang="FA"> در مواجهه با د<span lang="FA">ی<span lang="FA">گر<span lang="FA">ی<span lang="FA">؛ واکاو<span lang="FA">ی<span lang="FA"> اند<span lang="FA">ی<span lang="FA">شه<span dir="LTR"> <span lang="FA">ها<span lang="FA">ی<span lang="FA"> اگز<span lang="FA">ی<span lang="FA">ستانس<span lang="FA">ی<span lang="FA">ال</sp

تنهایی و اضطراب ناشی از آن در مواجهه با دیگری از اساسی ترین تجربه های اگزیستانسیالیستی انسان به شمار می رود. تجربه ای که فرد به واسطه آن در مواجهه با نگاه دیگری، میان وابستگی و آزادی و نیز میان خویشتن خویش و قضاوت های بیرونی، به تعلیق و اضطراب دچار می گردد. به بیان دیگر آن هنگام که آدمی خود را در برابر قضاوت، انتظار و یا حتی سکوت دیگری قرار می دهد، خویش را در میان دو قطب متضاد گرفتار می بیند: از یک سو نیازمند تعلق و تایید است و از جانب دیگر وجودش سراسر اشتیاق برای حفظ استقلال و خودبودگی اش است. فی الواقع این کشمکش درونی عموما به اضطرابی وجودی منتهی می گردد، اضطرابی که در پیوند با آگاهی انسان نسبت به مسئولیت اش نسبت به تصمیم ها و بی پناهی اش در تحمل بار ناشی از آن است. این مقاله با تمرکز بر اندیشه های اگزیستانسیالیستی سارتر، به واکاوی بازنمایی این مواجهه در سینمای معاصر ایران می پردازد. نمونه موردی فیلم «جدایی نادر از سیمین» اثر تحسین شده اصغر فرهادی است. سوال محوری این پژوهش چگونگی بازنمایی تنهایی و اضطراب ترمه در نسبت با دیگری و تبیین این بازنمایی بر اساس مفاهیم کلیدی فلسفه سارتر و روان شناسی وجودی است. از سوی دیگر آیا پایان باز فیلم را می توان نشانه ای از گذار آغازین ترمه به آگاهی اگزیستانسیال دانست یا تنها دلالت بر ادامه وضعیت تعلیق وی دارد؟ از منظر سارتر، ترمه در مقابل «نگاه دیگری» (پدر، مادر و جامعه) شیء وارگی و تهدید آزادی را تجربه می کند. فی الواقع تنهایی ترمه و اضطراب درونی اش، بازتاب مواجهه وی با بی پناهی و مسئولیت وجودی خویش است. اضطراب ترمه نه تنها یک واکنش عاطفی صرف، بلکه بیانگر ورود وی به آستانه آگاهی اگزیستانسیال است، همان نقطه ای که آدمی درمی یابد کسی جز خویشتن خویش توانایی به دوش کشیدن بار مسئولیت انتخاب هایش را ندارد.این پژوهش با استفاده از روش کیفی و با تحلیل محتوای روایی فیلم بر اساس مفاهیم کلیدی فلسفه اگزیستانسیالیسم، صورت پذیرفته است. یافته های پژوهش نشان می دهند که ترمه ضمن حضور در موقعیتی ناخواسته و تلاش برای رهایی از پیامدهایش، به تدریج از بندهای وابستگی کودکانه جدا می گردد و به سوی آگاهی وجودی گام برمی دارد. اما در پایان آنچه مخاطب می بیند، واماندگی او در وضعیت معلق میان انتخاب و پذیرش آزادی است. لذا بنابر آنچه این مقاله بدان می پردازد، می توان سینمای فرهادی را به مثابه آینه ای برای به تصویر کشیدن اضطراب و تنهایی انسان معاصر دانست تا از این طریق بستری برای تلاقی اندیشه های فلسفی سارتر و سینمای معاصر ایران فراهم گردد.

کلیدواژه ها:

تنهایی ، اضطراب ، ژان پل سارتر ، جدایی نادر از سیمین