آرایش ترکیبی و ترتیبی صفات دوتایی خدا در قرآن: نظریه «میل ترکیبی»

این پژوهش به بررسی همنشینی صفات دوتایی خدا در پایان آیات قرآن (یعنی صفاتی مانند علیم و حکیم، غفور و رحیم و... که به نحو مزدوج در پایان آیات آمده اند) می پردازد. آشنایی با نحوه چینش این صفات علاوه بر کمک به فهم بلاغت قرآن، به فهم خداشناسی قرآن هم کمک می کند. پرسش این است که ترکیب و ترتیب این صفات از چه نظم ویژه ای پیروی می کند. با الهام از مفهوم «میل ترکیبی» در شیمی (یعنی تمایل عناصر به ترکیب با یکدیگر)، ادعا می شود که این صفات از قوانینی مشابه جدول عناصر تبعیت می کنند؛ به این معنا که هر صفت، «میل ترکیبی» خاصی با صفات دیگر دارد. برای اثبات این ادعا، صفات دوتایی خدا استخراج و دسته بندی شدند.یافته ها حاکی از آن است که صفات الهی از دامنه و شدت میل ترکیبی متفاوتی برخوردارند؛ به گونه ای که برخی صفات بارها در کنار یکدیگر ظاهر می شوند، اما با برخی دیگر هرگز همنشین نمی گردند. همچنین، ترتیب این صفات از الگوهای ثابت یا سیالی تبعیت می کند که با بافت آیه و فواصل قرآنی مرتبط است. این کشف، علاوه بر زیبایی شناسی ادبی قرآن، زمینه را برای مطالعات عمیق تر در حوزه تفسیر، زبان شناسی قرآن و نظام مندسازی مفاهیم کلامی با تکیه بر قرآن فراهم می کند.

کلیدواژه ها:

صفات خدا در قرآن ، صفات دوتایی خدا ، تقدیم و تاخیر صفات ، پایان آیات ، میل ترکیبی صفات