سعی؛ محور مسئولیت و سرنوشت انسان در گفتمان قرآن: خوانشی تحلیلی از آیه ۳۹ نجم

این پژوهش به واکاوی جایگاه «سعی» در تعیین سرنوشت انسان با محوریت آیه «و ان لیس للانسان الا ما سعی» از سوره نجم می پردازد؛ آیه ای که نقش انسان را در رقم زدن فرجام خویش بنیادین می سازد و نسبت آن را با عدالت الهی، مسئولیت اخلاقی و مسئله انتقال ثواب روشن می کند. تحقیق حاضر با روش توصیفی تحلیلی و بر پایه منابع معتبر لغوی، شواهد قرآنی، سیاق آیات ۳۶ تا ۴۱ نجم، آرای مفسران و روایات، مفهوم «سعی» را به طور دقیق بررسی می نماید. یافته ها حاکی است که سعی در منطق قرآن صرفا به عمل ظاهری محدود نیست، بلکه بر کوشش آگاهانه، ارادی و جهت مند دلالت دارد و از نیت و بینش انسان جدایی پذیر نیست. مطالعه آیات مرتبط نیز نشان می دهد که اصل «مسئولیت فردی» و «مالکیت انسان بر عمل خویش» در سراسر قرآن جایگاهی محوری دارد. تحلیل روایات مربوط به نفع رسانی اعمال دیگران به میت نشان می دهد این موارد، نه به معنای انتقال ثواب و افزودن بر نامه عمل فرد، بلکه در چارچوب هدایت، تنبه و آثار تربیتی تفسیر می شوند. بر این اساس، آیه یادشده بر استقلال وجودی انسان در ساختن سرنوشت خویش تاکید می کند و نقش دیگران را به عرصه تاثیرگذاری معرفتی و هدایتی محدود می سازد.

کلیدواژه ها:

"قرآن کریم" ، " آیه ۳۹ نجم" ، "سعی" ، "انسان" ، "مسئولیت" ، "سرنوشت"