تحلیل اقلیمی پوشش گیاهی در مناطق کوهستانی شمال­غرب ایران (مورد: استان آذربایجان­شرقی)

پوشش گیاهی به عنوان شاخصی حساس از سلامت اکوسیستم های کوهستانی، مستلزم پایش دقیق با رویکردهای چندبعدی است و به همین دلیل، بررسی پوشش گیاهی استان آذربایجان­شرقی به دلیل قرارگیری در گره­گاه کوهستانی شمال­غرب کشور از اهمیت بسزایی برخودار است. لذا در پژوهش حاضر، روند زمانی- مکانی پوشش گیاهی استان آذربایجان شرقی در بازه زمانی ۲۴ ساله از ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۴ میلادی با استفاده از یک چارچوب ترکیبی مبتنی بر داده های ماهواره ای MODIS و چهار روش آماری-فضایی تحلیل شد که عبارتند از: (۱) شاخص NDVI به عنوان معیار کمی پوشش گیاهی، (۲) رگرسیون وزنی جغرافیایی (GWR) برای مدل سازی رابطه غیریکنواخت ارتفاع و پوشش گیاهی، (۳) تحلیل مولفه های اصلی (PCA) برای شناسایی الگوهای زمانی ماهانه و (۴) آزمون کولموگروف-اسمیرنف (K-S) برای ارزیابی نرمال بودن توزیع NDVI. یافته ها نشان داد که بیشترین تراکم پوشش گیاهی در مناطق شمالی استان در منطقه ارسباران، ارس، ورزقان، کوه های قازان داغی و قندرات­باشی واقع شده است و کمترین تراکم آن نیز در بخش­های غربی و مرکزی استان متمرکز شده است. همچنین مدل رگرسیون وزن­دار جغرافیایی با ضریب تعیین ۷۶ درصد، کفایت و دقت بالای مدل در پیش­بینی پوشش گیاهی استان را تایید و ناهمگونی رابطه ارتفاع-پوشش گیاهی را در سطح استان آشکار ساخت. نتایج تحلیل مولفه اصلی نشان داد که مدل­های برآوردی با ۴۹/۹۳ درصد از واریانس کل، ۳ گروه اکولوژیک از پوشش گیاهی در طی سال بازشناسایی کردند که عبارتند از: ماه­های ژوئن، جولای، آگوست و سپتامبر(تراکم بالای پوشش گیاهی)؛ ماه­های ژانویه، فوریه، مارس و می(تراکم متوسط) و ماه­های اکتبر، نوامبر و دسامبر(تراکم اندک و ضعیف). در این میان، ماه ژوئن بیش­ترین تراکم پوشش گیاهی را به دلیل اوج گستره پوشش گیاهی در باغات و مزارع استان و افزایش کشت بهاره به خود اختصاص داده است. همچنین نتایج آزمون کولموگروف- اسمیرنف حاکی از این است که در ماه­های ژوئن، جولای و آگوست پوشش گیاهی استان آذربایجان شرقی دارای توزیع نرمال و در ماه سپتامبر، پوشش گیاهی دارای توزیع غیرنرمال می­باشد.

کلیدواژه ها:

تغییر اقلیم سنجنده مودیس شاخص پوشش گیاهی مولفه اصلی کولموگروف ، اسمیرنف