شرایط و آثار فریب و غرور در تحقق ضمان قهری؛ مطالعه تطبیقی در حقوق اسلام، ایران، انگلیس و فرانسه

غرور یکی از موجبات مهم ضمان قهری است، که گستره وسیعی از خدعه، فریبکاری و تدلیس را شامل می شود. این قاعده یکی از قواعد فقهی است و فقها آن را ذیل قاعده «المغرور یرجع الی من غره »مورد بحث قرار داده اند. در کتب حقوقی ایران این مسئله به صورت مستقل و منسجم بررسی نشده و ضوابط آن مشخص نیست، از این رو آنچه در این کتب آمده نامفهوم بوده و خلاء قانونی ناشی از آن را نشان می دهد و همین امر موجب شده است که با چالشهایی در این زمینه روبرو باشد . اما در مقایسه با حقوق فرانسه مترقی تر به نظر می رسد. در حقوق فرانسه فریب و غرور جنبه شخصی دارد و در حیطه عیب اراده و رضا قرار می گیرد، بر همین اساس ماده ۱۱۱۶ قانون مدنی فرانسه تعریفی ازتدلیس و فریب ارائه می دهد که خود این ماده گویای همه موارد فریب نبوده؛ ناقص و در برخی موارد مبهم است. اما حقوق انگلیس نسبت به حقوق ایران و فرانسه جامع تر بوده در حقوق انگلیس از غرور و فریب؛ تحت عنوان تقلب و اظهار خلاف واقع یاد می شود و زمانی تحقق می یابد که بدون صراحت کافی از یک مفهوم دو پهلو استفاده گردد و شخص توصیف کننده با قصد فریب عمدا اظهارات عاری از صحت بیان نموده و یا در صحت و سقم اظهارات خود بی مبالاتی نموده باشد. به هر حال مطالعه قواعد حقوقی کشورهای مذکور نشان دهنده ی این است که فریبکاری از موجبات مسئولیت مدنی قلمداد می گردد و مبنای حکم ضمان ناشی از آن ، فریب و غروری است که موجب ورود خسارت شده است که هر یک با روشهای خود برای پیشگیری از وقوع آن در درون جامعه خود تلاش می کنند و در بعضی وجوه موارد عمدتا مبتنی بر وجود ترک فعل و یا عدم ترک فعل می باشد.

کلیدواژه ها:

فریب ، قاعده غرور ، ضمان قهری ، مسئولیت مدنی. تقلب ، اظهار خلاف