تاثیر ویژگی های محیطی-کالبدی فضاهای داخلی ساختمان های مسکونی نوساز شهر تهران بر رضایت مسکونی با روش ارزیابی پس از سکونت*

فضاهای مسکونی، محل آرامش انسان است اما اغلب ساختمان های مسکونی در شهر تهران از این نظر، در وضعیت مطلوبی قرار ندارند. نحوه پاسخگویی محیط های مسکونی در سه بعد زیست بهتر شامل؛ سلامت روان، سلامت جسمانی و سلامت اجتماعی دارای ضعف است. جدایی معمار و کاربر و نبود دانش کاربردی برای آگاهی از بازخورد آنها از کارکرد واقعی ساختمان پس از بهره برداری، یکی از ریشه های این وضعیت ناخواسته است. ویژگی های طراحی معماری، نقش مهمی در ارتقاء کیفیت های فضایی دارند اما انتظارات ساکنان را تامین نمی کنند. شناسایی این مطالبات، با ارزیابی نظام مند به بهتر شدن وضعیت موجود در فرآیند طراحی و افزایش رضایت مسکونی کمک خواهد کرد. بر اساس مشاهدات هدفمند، فضاهای داخلی ساختمان های مسکونی نوساز شهر تهران، یکی از محیط های مهم رفتاری، اجتماعی و فرهنگی است که با مسئله ناسازگاری محیط-رفتار مواجه است. لذا، هدف این تحقیق، بررسی چگونگی و میزان تاثیر ویژگی های محیطی-کالبدی این فضاها بر زیست بهتر و رضایت مسکونی با روش ارزیابی پس از سکونت است. این تحقیق با رویکرد کمی، روش موردپژوهی، توزیع پرسشنامه بسته و تحلیل همبستگی عوامل انجام شد. نمونه های مطالعه موردی، ساختمان ها مسکونی متداول، در ۴منطقه از شهر تهران با تعداد طبقات ۵الی۹ طبقه، هستند که از طریق خوشه بندی هدفمند و نمونه گیری تصادفی از میان ساختمان های نوساز انتخاب شدند. جامعه آماری، ساکنان این ساختمان ها به تعداد ۰۰۰/۱۰۰ نفر بود. حجم نمونه آماری، طبق فرمول کوکران، تعداد ۳۸۴ نفر از ساکنان تعیین و نمونه گیری به روش تصادفی انجام شد. آمار توصیفی پیمایش نشان داد؛ ساکنان از جنبه های اجتماعی-فرهنگی محیط مسکونی خود رضایت ندارند. رضایت از کیفیت محیط داخلی در حد متوسط است. رضایت از ویژگی های طراحی معماری هم در سطح پایین و ضعیف است. و در نهایت رضایت مسکونی در حد متوسط و در سطح حداقل پذیرش ساکنان است. طبق مدل معادلات ساختاری تحقیق، ویژگی های طراحی معماری و کیفیت محیط داخلی بر مولفه های روانشناختی، اجتماعی- فرهنگی و نهایتا بر رضایت مسکونی تاثیر معناداری دارند و این دو مولفه، علاوه بر تاثیرمستقیم؛ از طریق عوامل روانشناختی و اجتماعی- فرهنگی نیز، تاثیرات واسطه ای و غیرمستقیم معناداری ایجاد می کنند. ضریب تعیین مدل برابر۸۹۶/۰ بود که نشان از برازش قوی و شاخص پیش بینی کنندگی ۳۰۵/۰، معرف قدرت پیش بینی بالای آن در بخش ساختاری است. در نتیجه؛ رضایت ساکنان، از طریق ملاحظه چهار دسته عوامل محیطی- کالبدی در فرآیند طراحی معماری می تواند ارتقاء یابد و توجه به آنها می تواند به بهبود کیفیت فضاهای داخلی پروژه های آتی معماران  کمک کند.

کلیدواژه ها:

Post-Occupancy Evaluation (POE) ، Architectural Design ، Newly Built Residential Buildings ، Residential Satisfaction ، ارزیابی پس از سکونت ، طراحی معماری ، ساختمان های مسکونی نوساز ، رضایت مسکونی