ترجیحات کودکان و نوجوانان در کتاب گزینی؛ مطالعه پیمایشی سی و چهارمین دوره نمایشگاه بین المللی کتاب تهران

مسئله شناخت ترجیحات مطالعاتی کودکان و نوجوانان، پیش نیازی بنیادین برای پر کردن شکاف میان سیاست گذاری های رسمی و سلیقه واقعی مخاطب است. پژوهش حاضر باهدف بررسی داده محور این ترجیحات و با تکیه بر «گفتمان مخاطب محور»، در بستر سی وچهارمین نمایشگاه بین المللی کتاب تهران انجام شد. این مطالعه آمیخته از نوع طرح تنیده (لانه گزیده)، روی نمونه ای شامل ۱۵۱۷ نفر (در بازه سنی ۹ تا ۱۸ سال) اجرا گردید. داده های کمی از طریق پرسشنامه الکترونیکی (تحلیل با نرم افزار Excel) و داده های متنی مکمل، با روش «تحلیل مضمون» (در نرم افزار MAXQDA) بررسی شدند. یافته ها بر اساس توزیع جمعیت شناختی نشان داد که دختران (با ۷۶ درصد) مشارکت بسیار بالاتری در رفتار کتاب گزینی دارند و ژانرهای علمی تخیلی (۵۰.۳ درصد) و فانتزی در صدر انتخاب ها قرار دارند. یکی از مهم ترین یافته ها، ترجیح قاطع ۹۲.۵ درصدی این نسل به مطالعه نسخه کاغذی است؛ درحالی که هم زمان، فضای مجازی (با ۱۸درصد) جایگزین نهادهای سنتی در کشف و معرفی کتاب شده است. تحلیل کیفی آثاری چون شاهنامه فردوسی و شازده کوچولو ثابت کرد که مضامینی نظیر تاب آوری، هدفمندی و معنویت، هسته معنایی تجربه خواندن را شکل می دهند. افزون براین، بررسی اولویت ها نشان داد که ناشران خصوصی متمرکز بر ادبیات فانتزی، اقبال بیشتری نسبت به نهادهای سنتی یافته اند. درنتیجه، سیاست گذاری کارآمد در ترویج ادبیات کودک، مستلزم گذار از رویکردهای تجویزی بزرگسال محور و ایجاد پیوندی تعاملی باتجربه زیسته و نیازهای روان شناختی مخاطب واقعی است.

کلیدواژه ها:

ترجیحات مطالعاتی ، ادبیات کودک و نوجوان ، مخاطب محوری ، نمایشگاه بین المللی کتاب تهران