خرد سیاسی کلیله و دمنه: آمیختگی داروی تلخ نصیحت به شهدحکایت

کلیله ودمنه نصرالله منشی از مهم ترین متون اندرزنامه ای ایران دوره میانه است که در قالب حکایت های تمثیلی، تصویری پیچیده از مناسبات قدرت و سازوکار حکومت ارائه می کند. مسئله اصلی این پژوهش بررسی این پرسش است که آیا کلیله ودمنه صرفا تداوم سنت اندرزنامه نویسی و پشتیبان نظری مشروعیت قدسی قدرت است، یا آنکه در لایه های زیرین خود نوعی بازاندیشی عقلانی در باب سیاست عرضه می کند. این مقاله با رویکرد تحلیل متن در بستر تاریخی و با تکیه بر خوانش مفهومی مضامینی چون عقل، عدل، اطاعت، بخت و مصلحت، نشان می دهد که کلیله ودمنه ضمن وفاداری به ساختار اندرزنامه ای، نوعی جابه جایی در مبنای مشروعیت سیاسی ایجاد می کند. در این اثر، بقای ملک نه به دین داری شاه، بلکه به کارآمدی، تدبیر و عقل عملی وابسته است. بدین سان کلیله ودمنه را می توان مرحله ای مهم در روند عرفی شدن تدریجی اندیشه سیاسی ایران و انتقال مشروعیت از افق قدسی به قلمرو عقل و تجربه انسانی دانست.

کلیدواژه ها:

کلیله ودمنه ، اندیشه سیاسی ، اندرزنامه ، عقل عملی ، مشروعیت سیاسی ، ایران دوره میانه