تحلیل بازنمایی فرهنگ غذایی در مقالات فارسی با موضوع شب یلدا

شب یلدا به عنوان یکی از کهن ترین آئین های ایرانی، افزون بر ابعاد اسطوره ای و هویتی، واجد مولفه های مهمی در حوزه فرهنگ مادی، به ویژه فرهنگ غذایی است. با وجود جایگاه محوری خوراک و نوشیدنی در اجرای این آیین، چگونگی بازنمایی این مولفه در پژوهش های علمی فارسی تاکنون به صورت مستقل و نظام مند بررسی نشده است. مسئله اصلی پژوهش حاضر، تحلیل نحوه و میزان توجه مطالعات علمی به فرهنگ غذایی یلدا و شناسایی خلاها و سوگیری های موجود در این بازنمایی است. این پژوهش با رویکردی کیفی و با بهره گیری از روش تحلیل محتوای اسنادی، ۲۲ مقاله علمی منتشرشده درباره یلدا در بازه زمانی ۱۳۵۱ تا ۱۴۰۳ را بررسی کرده است. یافته ها نشان می دهد اگرچه بخش قابل توجهی از مقالات به خوراکی هایی همچون هندوانه، انار و آجیل اشاره کرده اند، اما این بازنمایی غالبا فهرست وار و نمادگرایانه بوده و فاقد تحلیل زمینه مند از فرهنگ غذا به مثابه پدیده ای اجتماعی، اقتصادی و تعاملی است. همچنین تنوع منطقه ای، شیوه های پخت، ساختار پذیرایی و فرهنگ نوشیدنی ها در اغلب پژوهش ها مغفول مانده است. نتایج نشان می دهد گفتمان علمی موجود، آیین غذایی یلدا را بیشتر به مجموعه ای از نمادهای ثابت تقلیل داده و از تحلیل پویایی های فرهنگی و تحولات معاصر آن فاصله گرفته است. بر این اساس، توسعه رویکردی بین رشته ای در مطالعات آیین و غذا می تواند به بازخوانی جامع تر این سنت فرهنگی یاری رساند.

کلیدواژه ها:

شب یلدا ، فرهنگ غذایی ، تحلیل محتوا ، آیین های ایرانی ، بازنمایی فرهنگی