خوانش عوامل موثر بر وضعیت آسیب پذیری شهرها با رویکرد پدافند غیرعامل (مطالعه موردی: منطقه ۲۱ کلان شهر تهران)

آسیب پذیری شهری به عنوان یک چالش اساسی در عصر حاضر، به ویژه در مواجهه با بلایای طبیعی و تهدیدات انسانی، اهمیت ویژه ای یافته است. پدافند غیرعامل به عنوان رویکردی پیشگیرانه، به کاهش آسیب پذیری شهرها و حفظ امنیت اجتماعی و اقتصادی کمک می کند. این مقاله کوشیده است با روش تحلیل ساختاری، موانع موثر بر وضعیت آینده آسیب پذیری منطقه ۲۱ کلان شهر تهران با رویکرد پدافند غیرعامل را بازشناسی و خوشه بندی کند. داده های نظری با روش اسنادی و داده های تجربی با روش پیمایشی بر پایه تکنیک دلفی تهیه شده است. جامعه آماری۳۰ نفر از خبرگان و متخصصین حوزه پدافند غیرعامل بر اساس نمونه گیری قضاوتی یا هدفمند است که با روش تحلیل اثرات متقابل ساختاری در نرم افزار MICMAC پردازش شده است. یافته ها از نظر تحلیل کلی محیط سیستم نشان داد که ۲۵۹ رابطه عدد ۳ دارد و این به معنای آن است که روابط موانع کلیدی بسیار زیاد بوده و از تاثیرگذاری و تاثیرپذیری زیادی برخوردارند. همچنین نتایج دیگر پژوهش از تحلیل اثرات متقابل، بیانگر پراکندگی نیروهای عامل در وضعیتی پیچیده و بینابین از اثرگذاری و اثرپذیری است؛ نظام خوشه بندی عامل ها حاکی از تمرکز در ناحیه عامل های دوگانه است. از مجموع ۳۷ عامل مورد مطالعه، ۱۳ مانع کلیدی شامل ضعف در مدیریت بحران، ناپایداری اقتصادی، عدم آگاهی عمومی از پدافند غیرعامل، بحران های سیاسی و اجتماعی، فرسودگی و دفاع ناپذیری، ضعف در طراحی شهری، نابرابری اجتماعی، آسیب پذیری زیرساخت های اقتصادی، عدم سرمایه گذاری در زیرساخت های مقاوم، عدم هماهنگی بین نهادها، تغییرات اقلیمی، ضعف در سیستم های مدیریتی و فرهنگ مشارکت ضعیف شناسایی شده است.

کلیدواژه ها:

بلایا ، تهدیدات انسانی ، آسیب پذیری شهری ، پدافند غیرعامل ، کلان شهر تهران