مطالعه کیفی چالش های حضور دختران با ازدواج زودهنگام در مدارس و مدیریت آن

ازدواج زودهنگام دختران یکی از چالش های مهم آموزشی در استان آذربایجان شرقی است که پیامدهای گسترده ای برای نظام تعلیم و تربیت و توسعه فردی و اجتماعی دانش آموزان داشته است. پژوهش حاضر با هدف واکاوی چالش های اجتماعی، مدیریتی و آموزشی مرتبط با حضور دختران دانش آموز ازدواج کرده در مدرسه، با رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمون انجام شد. نمونه گیری به صورت هدفمند از میان اولیای مدارس دخترانه تبریز با نرخ بالای ازدواج زودهنگام انجام گرفت و فرایند نمونه گیری با تحقق اشباع نظری داده ها در مصاحبه یازدهم پایان یافت. داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته گردآوری و به روش شش مرحله ای براون و کلارک (۲۰۰۶) تحلیل شد. دسته بندی ۶۸ کد اولیه معنایی به شناسایی سه مضمون اصلی و ۱۲ زیرمضمون انجامید: ۱. مقررات و منابع حمایتی شامل عدم شفافیت مقررات، رویکردهای دوگانه و نبود حمایت نهادی و مالی؛ ۲. کاستی های عملکردی و ساختاری مدرسه، از جمله عدم آمادگی کادر آموزشی، نبود امکانات حمایتی، شرایط و فضای نامطلوب مدرسه؛ و ۳. عوامل اجتماعی و هنجاری به ویژه عادی سازی ازدواج زودهنگام در جامعه محلی. نتایج نشان می دهد مواجهه نامناسب با چالش های آموزشی این دانش آموزان، علاوه بر تضعیف فرایند تحصیلی و تربیتی آنان می تواند بر کیفیت آموزشی و فضای روانی سایر دانش آموزان نیز اثر منفی بگذارد و زمینه بازتولید این پدیده را فراهم کند. براین اساس، این پژوهش بر ضرورت بازنگری در راهبردهای آموزشی، فرایندهای اجرایی، تقویت حمایت های نهادی و ارتقای ظرفیت های مدیریتی و فرهنگی مدارس تاکید می کند تا بتوان ضمن حمایت از تحصیل این دختران، از وقوع ازدواج های زودهنگام دانش آموزان در مدارس شهری و روستایی تبریز پیشگیری کرد.

کلیدواژه ها:

ازدواج زودهنگام ، تحلیل مضمون ، مدرسه ، مقررات آموزشی ، هنجار اجتماعی