چرایی حقوق قراردادها: نبرد ارزشها در میدان اهداف و مبانی ماده ۱۰ قانون مدنی

یکی از مسائل مهمی که در اندیشه های حقوقی مطرح است، چرایی حمایت نظام حقوقی از انعقاد قراردادها و اجرای آن است؛ اینکه نظام حقوقی چه علقه ای در روابط قراردادی اشخاص خصوصی دارد؟ در حقوق ایران، این پرسش را می توان از حکم مقرر در ماده ۱۰ قانون مدنی دریافت کرد که دلیل مبنایی آن می تواند متفاوت باشد: حمایت از آزادی اراده؛ حمایت از وفای عهد و اخلاقیات اجتماعی؛ حمایت از برابری و عدالت معاوضی؛ حمایت از کارایی اقتصادی و سرانجام، دستور شرعی. جدای از ارتباط این دلایل با هم و اینکه همگی می تواند برای احکام قراردادی صادق باشد، تعیین مبنای واحدی که در فرض تعارض، بر دیگر مبانی اولویت داشته باشد، بسیار دشوار است. با نظر به سوابق قانون مدنی، اعم از حقوق اسلامی و آنچه در حقوق غرب بحث شده و با توجه به سایر احکام موجود در قانون مدنی، بی راه نیست که مدعی شویم هدف اصلی حقوق قراردادها، حمایت از آزادی اراده اشخاص است؛ اما هرچه از نظر زمانی جلوتر برویم، عدالت معاوضی و حتی گاهی عدالت توزیعی در قراردادها اهمیت بیشتری یافته است. بنابراین، در تفسیر و اجرای احکام قراردادی باید به این مبنای واحد و اهمیت سایر مبانی توجه داشت.

کلیدواژه ها:

ماده ۱۰ قانون مدنی ، اصل آزادی قراردادی ، عدالت معاوضی ، کارآیی اقتصادی قرارداد ، مبانی اخلاقی قراردادها