هایک، مسئله نظم و مجادله محاسبه سوسیالیستی: نقدی بر کتاب فردگرایی و نظم اقتصادی

یکی از مهمترین مباحث ایدئولوژیک و در عین حال فنی در اوایل قرن بیستم، مجادله محاسبه سوسیالیستی است که بین میزس و هایک به عنوان طرفداران سرمایه داری با سوسیالیستهایی مثل لانگه صورت گرفت. هدف ما در این مقاله بررسی ظهور و افول این مجادله با تحلیل مهمترین اثر هایک در این زمینه یعنی کتاب«فردگرایی و نظم اقتصادی» است. این بحث با میزس آغاز شد که ادعا می کرد اقتصاد سوسیالیستی و لذا برنامه ریزی ممکن نیست. او دلیل ان را عدم امکان محاسبه قیمتها توسط یک سیستم برنامه ریزی میدانست. این عدم امکان از سوی سوسیالیستهایی چون لانگه به عدم امکان سوسیالیسم به دلیل پیچیدگی محاسبات یا نبود رقابت در یک سیستم سوسیالیستی، تعبیر شد. اما میزس و بعد هم اتریشی هایی مثل هایک ادعا می کردند که این عدم امکان چیزی فراتر از صرف مشکلات محاسباتی مربوط به محاسبه قیمت یا نبود رقابت است. اگر چه هایک در بیان معجزه مکانیسم قیمت و نهاد بازار نکات بسیار مهمی را بیان می کند اما به نکاتی نیز توجه نداشته است و نظریه او به نظریه ای آرمانی تبدیل شده است. درست است که سوسیالیسم به دلیل حذف بازار ناممکن است ولی سرمایه داری انتزاعی مورد نظر هایک نیز به دلیل نگاه انتزاعی و غیرتاریخی اش برای کشورهای غیرغربی عملا ناممکن است.

کلیدواژه ها:

مجادله محاسبه سوسیالیستی ، نظم اقتصادی ، میزس ، بازار ، لانگه