ارتباط ژن HLA-DQ۲ با بیماری سلیاک در استان بابل، عراق

هدف: بیماری سلیاک یک اختلال خودایمنی است که در افراد دارای استعداد ژنتیکی، در اثر مصرف گلوتن ایجاد می شود و منجر به پاسخ ایمنی و آسیب به روده باریک می گردد. مهم ترین عوامل خطر ژنتیکی این بیماری، ژن های HLA-DQ۲ و HLA-DQ۸ به همراه مواجهه با گلوتن هستند. هدف از این مطالعه، بررسی شاخص های ژنتیکی و ایمنی بیماری سلیاک در بیماران استان بابل بود. در این راستا، توزیع سنی بیماران با افراد سالم مقایسه شد، آنتی بادی های ضد گلیادین IgG و IgA با روش ELISA اندازه گیری گردید و وجود ژن HLA-DQ۲ در بیماران و گروه شاهد با استفاده از PCR متداول بررسی شد.مواد و روش ها: نمونه های خون از بیماران مبتلا به سلیاک و افراد سالم جمع آوری شد. از هر شرکت کننده، ۳ میلی لیتر خون وریدی در لوله های حاوی EDTA  برای استخراج DNA و ۲ میلی لیتر خون در لوله های ژل دار برای آزمایش های سرولوژیک گرفته شد. نمونه ها در جعبه سردکننده طی ۲ تا ۲۴ ساعت منتقل و تا زمان انجام آزمایش در دمای ۴ درجه سانتی گراد نگهداری شدند. آنتی بادی های ضد گلیادین IgG و IgA به روش ELISA شناسایی شدند. DNA ژنومی از خون استخراج و برای شناسایی ژن HLA-DQ۲ از روش PCR متداول استفاده گردید. محصولات PCR با الکتروفورز ژل آگارز تایید و اندازه باندها با مارکر DNA مقایسه شد.نتایج: نتایج PCR متداول وجود قطعه ژن HLA-DQ۲ را در اندازه تقریبی ۱۵۳ جفت باز نشان داد. در بیماران مبتلا به سلیاک، ژنوتیپ هموزیگوت HLA-DQ۲  شایع ترین حالت بود و در ۲/۷۷% بیماران (۱۴ نفر از کل افراد بررسی شده) مشاهده شد. سایر بیماران فاقد این ژن بودند که احتمالا به دلیل پیروی از رژیم غذایی بدون گلوتن بوده است. در گروه شاهد، هیچ یک از افراد حامل ژن HLA-DQ۲ نبودند (۰%). مطالعات پیشین نشان داده اند که هموزیگوتی HLA-DQ۲ بالاترین خطر ابتلا را دارد و احتمال بروز زودهنگام بیماری سلیاک در کودکان را ۵ تا ۳۰ برابر نسبت به ژنوتیپ های کم خطرتر مانند هموزیگوتی HLA-DQ۸ یا هتروزیگوتی HLA-DQ۲/DQ۸ افزایش می دهد. اگرچه فراوانی هتروزیگوت های HLA-DQ۲/DQ۸ در جمعیت عمومی حدود ۲۵ تا ۳۵% است، تنها حدود ۳% از آن ها به بیماری مبتلا می شوند. بنابراین، هموزیگوتی HLA-DQ۲ شایع ترین ژنوتیپ در بیماران مبتلا به سلیاک محسوب می شود.نتیجه گیری: آزمایش های ژنتیکی مولکولی نقش مهمی در شناسایی افراد در معرض خطر ابتلا به بیماری سلیاک دارند. این مطالعه نشان داد که ژنوتیپ هموزیگوت HLA-DQ۲ شایع ترین الگوی ژنتیکی در بیماران مبتلا به سلیاک در استان بابل است و ارتباط قوی این ژن با بیماری را تایید می کند. این یافته ها استفاده از غربالگری ژنتیکی را در کنار آزمون های سرولوژیک برای تشخیص دقیق تر و مدیریت بهتر بیماری سلیاک توصیه می نماید.

کلیدواژه ها:

استعداد ژنتیکی ، ایمونوگلوبولین های IgG و IgA ، بیماری سلیاک ، ژن های HLA-DQ۲ و HLA-DQ۸ ، PCR