تاثیر آب لیمو بر رشد، ویژگی های فیزیولوژیک، پرولین و آنتی اکسیدان های گیاه ریحان (Ocimum basilicum) در شرایط تنش آبی

هدف: ریحان (Ocimum basilicum L.) یک گیاه یک ساله رایج است که در مناطق مختلف جهان کشت می شود. تنش آبی یکی از مهم ترین چالش های محیطی است که رشد و توسعه گیاهان، از جمله ریحان، را تحت تاثیر قرار می دهد. هدف این مطالعه بررسی اثر آب لیمو در کاهش اثرات زیان بار تنش آبی بر گیاه ریحان بود. مواد و روش ها: این مطالعه در فصل پاییز سال ۲۰۲۵ در یک نهالستان خصوصی در نجف، عراق انجام شد. بذرها در تاریخ ۲۷/۱۰/۲۰۲۵ در ظروف پلاستیکی و در قالب آزمایش فاکتوریل با دو عامل کشت شدند. عامل اول تنش آبی بود که شامل آبیاری گیاهان (یک، دو و سه بار در هفته) بود. عامل دوم غلظت های مختلف آب لیمو در چهار سطح (۰، ۲، ۴ و ۶ میلی لیتر در لیتر) بود. صفات مورفولوژیک و فیزیولوژیک اندازه گیری شدند. همچنین محتوای نسبی آب، مقدار کلروفیل، پرولین و آنتی اکسیدان های آنزیمی، غلظت پرولین، فعالیت آنزیم پراکسیداز، فعالیت آنزیم کاتالاز، اسید آسکوربیک، محتوای کل فنول ها (TPC) و فلاونوئیدها اندازه گیری شد. داده ها با استفاده از نرم افزار Genstat ۲۰۱۲ و بر اساس روش آنالیز واریانس (ANOVA) تجزیه و تحلیل شدند.نتایج: نتایج نشان داد که کاهش دفعات آبیاری تاثیر منفی بر شاخص های رشد ریحان مانند ارتفاع گیاه، قطر ساقه، سطح برگ و برخی ویژگی های فیزیولوژیک مانند محتوای نسبی آب، کلروفیل و وزن تر اندام هوایی داشت. در مقابل، محتوای پرولین و آنتی اکسیدان های آنزیمی و غیرآنزیمی در برگ ها افزایش یافت. همچنین، نتایج نشان داد که غلظت های مختلف آب لیمو به عنوان یک محرک زیستی باعث بهبود شاخص های رشد، افزایش آنتی اکسیدان های آنزیمی و غیرآنزیمی و کاهش اثرات منفی تنش آبی شد.نتیجه گیری: نتایج این مطالعه نشان داد که تنش آبی می تواند رشد رویشی ریحان را کاهش دهد، اما موجب افزایش ترکیبات دفاعی (پرولین، آنزیم ها و آنتی اکسیدان ها) می شود. آبیاری سه بار در هفته بهترین عملکرد رشد را نشان داد، در حالی که کاهش آبیاری پاسخ های تنشی را افزایش داد. محلول پاشی آب لیمو، به ویژه در غلظت های ۲ تا ۶ میلی لیتر در لیتر، باعث بهبود رشد، ویژگی های فیزیولوژیک و افزایش تحمل به تنش شد. در مجموع، استفاده از آب لیمو می تواند راهکاری موثر برای کاهش اثرات منفی تنش آبی در گیاه ریحان باشد.

کلیدواژه ها:

پراکسیداز ، فلاونوئیدها ، فنول ها ، کاتالاز ، ویتامین C