مطالعه تطبیقی تفاسیر روایی متقدم و متاخر شیعه در بحث اعجاز قرآن در پرتو تحلیل شرایط زمینه ای

تطبیق تفاسیر روایی شیعه و دقت در وجوه تمایز آنها نشان می دهد که مولفان تفاسیر روایی هم چون سایر مفسران با تاثیرپذیری از شرایط زمینه ای، در راستای کشف مراد آیات اجتهاد نموده اند و در قالب گزینش و چینش روایات یا با الفاظ و عبارات خویش، دیدگاه های خود را بیان کرده اند. در این مقاله با روش توصیفی-تحلیلی و با کاربست مفهوم «زمینه» در دیدگاه های هرمنوتیک مولف محور، وجه تمایز تفاسیر مشهور روایی متقدم و متاخر شیعه در اعجاز قرآن بررسی و تحلیل شده است. مولفان تفاسیر روایی متقدم ذیل آیاتی که به نحوی با اعجاز ارتباط دارد از جمله آیات تحدی، سخنی از اعجاز قرآن و ناتوانی مردم از هماوردی با قرآن به میان نیاورده اند و غالبا این آیات را به الهی دانستن امر ولایت علی (ع) تفسیر کرده اند، اماچند سده بعد مولفان تفاسیر روایی متاخر شیعی علاوه بر آوردن روایات یادشده در تفاسیر متقدم، روایاتی درباره اعجاز قرآن را نیز آورده اند و گاه درباره ابعاد گوناگون اعجاز قرآن هم اظهارنظر کرده اند. این تمایز جدی در رویکرد را با توجه به دو مولفه عمده یعنی ریشه های تکوین نظریه اعجاز قرآن و همچنین دقت در سیر تحول مباحث کلام شیعه پیش و پس از مکتب عقل گرایانه بغداد به عنوان زمینه های اثرگذار می توان تحلیل کرد.

کلیدواژه ها:

تفاسیر روایی شیعه" ، اعجاز قرآن" ، نقش زمینه" ، نقش مولف" ، " ، آیات تحدی"