بازشناسی و تحلیل تطبیقی اصول کرامت انسانی در تفسیر قرآن: رهیافتی نوین به آرای سید عبدالحسین طیب و سید قطب

کرامت انسانی به مثابه یکی از بنیادی ترین مباحث فلسفی و الهیاتی قرآن کریم، همواره محور تحولات معرفتی در اندیشه اسلامی و مطالعات تفسیری بوده است. پژوهش حاضر با رهیافتی تطبیقی بر آن است تا ضمن بازشناسی و تحلیل نظام مند اصول کرامت انسانی در قرآن، تفاوت ها و مشترکات رویکردهای دو مفسر برجسته معاصر سید عبدالحسین طیب و سید قطب را به روشنی واکاوی کند. بر این اساس، مسئله اصلی تحقیق، تبیین چیستی و حدود اصول کرامت انسانی و چگونگی انعکاس آن ها در تفاسیر منتخب است. بر پایه تحلیل متون تفسیری «اطیب البیان» و «فی ظلال القرآن»، هشت اصل بنیادین در حوزه کرامت انسانی شناسایی شده که هر یک مبتنی بر فهمی عمیق از ساختار معنایی قرآن و مقاصد تربیتی آن است؛ اصولی نظیر تعقل و تفکر، تدریج، برابری، آزادی انتخاب، تناسب و اعتدال، هدفمندی، فطرت گرایی و پویایی. یافته های پژوهش حکایت از آن دارد که طیب با ابتنا بر سنت روایی و تاکید بر فهم اجتماعی تربیتی آیات، کرامت انسانی را در چارچوب آموزه های اهل بیت(ع) و با رویکرد انسجام بخش به ساختار جامعه تفسیر می کند؛ در حالی که سید قطب، با اتخاذ نگرشی اصلاح گرایانه و تاکید بر ابعاد حرکت آفرین و تمدن ساز قرآن، بر نقش بنیادین اندیشه و آزادی اراده فردی در تحقق کرامت انسانی پای می فشرد.

کلیدواژه ها:

کرامت انسانی ، اصول کرامت ، سیدقطب ، سیدعبدالحسین طیب ، اصل تفکر و تعقل ، اصل برابری ، اصل تدریج