آینه در آیینه معنا؛ بررسی سیر تحول معنایی واژه «آینه» از شعر کلاسیک به شعر معاصر (با تاکید بر شعر فروغ و شاملو)

«آینه» ازجمله واژگان پر بسامدی است که در دوره های مختلف شعر فارسی دستخوش تحولات معنایی گوناگون شده است. در این مقاله قصد داریم به روش تحلیلی- توصیفی سیر تحول این واژه را از شعر کلاسیک تا شعر معاصر بررسی کنیم و به این پرسش پاسخ دهیم که آیا واژه آینه بیانگر معنا یا معانی تازه ای در بافت شعر معاصر (به طور خاص در شعر فروغ و شاملو) است؟ و اگر چنین است، دلایل این تحولات مفهومی در شعر معاصر چیست؟ به این منظور ابتدا به نظام های فکری غالب یا همان پارادایم های معرفتی شاعران خواهیم پرداخت؛ چراکه نظام های فکری و معرفتی شاعران آبشخور فکری مسلط و خاصی را برای آن ها فراهم می سازد که زمینه ساز این تحولات معنایی می شود. سپس با استناد به نظریه استعاره های مفهومی، استعاره هایی را که در آن ها واژه آینه دچار تحول معنایی شده است، موردبررسی قرار می دهیم تا در یابیم که کدام معنا در شعر هر شاعر بسامد بیشتری دارد. یافته های پژوهش حاکی از آن است که «آینه» در شعر هر دو شاعر مابازای انسان است، اما انسان آگاه فروغ با انسان رشد یافته شاملو با توجه به جهان فکری این دو شاعر کاملا متفاوت است.

کلیدواژه ها:

آینه ، تحول معنایی ، شعر معاصر ، پارادایم معرفتی ، استعاره مفهومی