حدیث مدعیان و خیال همکاران (نگاهی به مناقشه حافظ و عضد صراف)

تا پیش از یافته شدن نسخه یگانه شناخت دیوان عضد صراف، اشعار او ازجمله سندبادنامه منظومش در شمار سروده های عضد یزدی قلمداد می شد. هویت مستقل او نیز ناشناخته باقی مانده بود. اکنون می دانیم که عضد صراف، شاعری متاخر از عضد یزدی است. صراف معاصر حافظ بوده و سال ها در دربار آل مظفر شغل دیوانی داشته است. در دیوان هر دو شاعر تعاریضی نسبت به یک دیگر دیده می شود که متضمن اتهام انتحال است. وجود مشابهات و اشتراکات چشم گیر در دیوان حافظ و عضد صراف بروز منافسه و مناقشه میان ایشان را اجتناب ناپذیر می نماید. به نظر می رسد که بارزترین مصداق تعبیر «مدعی» در اشعار حافظ، عضد صراف باشد. شباهت میان عضد و حافظ به سروده های ایشان محدود نیست. هر دو در دستگاه مظفریان صاحب مسند بوده اند. تولد و وفات هر دو در زمانی نزدیک به یکدیگر روی داده است و به احتمال قوی مولد هر دو نیز یکی است. تامل در زندگی و شعر عضد صراف افزون بر آن که موجبات شناخت بیشتر یک شاعر فراموش شده را فراهم می آورد، اطلاعات ارزشمندی درباره جایگاه حافظ در دستگاه مظفریان و نیز چالش های او با برخی شاعران هم عصرش، به دست می دهد. در این جستار با روش تحلیل محتوا و به شیوه توصیفی-تحلیلی برای نخستین بار ابعاد مناقشه عضد و حافظ را از تضاعیف سروده هایشان جستجو می کنیم.

کلیدواژه ها:

انتحال ، حافظ ، عضد صراف ، مدعی