از عدالت تا مراقبت: خوانش جنسیتی مواجهه با دریا در اهل غرق

داستان اهل غرق (۱۳۶۸) منیرو روانی پور یکی از برجسته ترین آثار ادبیات معاصر ایران در بازنمایی رابطه انسان و طبیعت، به ویژه دریا، در بستر فرهنگ جنوب است. این پژوهش با روش تحلیل محتوای کیفی و رویکردی تفسیری، مواجهه جنسیتی با دریا را در این رمان، ذیل چارچوب نظری «اخلاق مراقبت»، «بوم فمینیسم» و «جامعه شناسی محیط زیست» بررسی می کند. یافته ها نشان می دهد که زنان جفره دریا را موجودی زنده، زاینده و رابطه مند می بینند و مواجهه شان مبتنی بر مراقبت، سوگ، آیین و حفظ پیوند است؛ در مقابل، مردان عمدتا دریا را قلمرویی برای کار، خطر و سلطه می پندارند و حتی مناسک سنتی شان در خدمت کنترل و فاصله گذاری اخلاقی است. ورود مدرنیته این شکاف را به تقابل تبدیل می کند: منطق عدالت مردانه به سلطه ابزاری و کالایی سازی طبیعت می انجامد و منطق مراقبت زنانه یا به حاشیه رانده می شود یا به مقاومت سیاسی و مرگ اسطوره ای منجر می گردد. شخصیت مه جمال به عنوان تنها مرد دارای اخلاق مراقبت، استثنای تراژیکی است که به دلیل تعلیق میان دریا و خشکی، امکان پل زدن میان دو نگاه را دارد اما درنهایت قربانی گسست کامل می شود. رمان درنهایت فروپاشی آبادی و انتقام دریا را به تصویر می کشد و هشداری اخلاقی-اکولوژیکی درباره پیامدهای حذف صدای مراقبت زنانه و جاسازی اکولوژیکی در فرآیند مدرنیزاسیون صادر می کند.

کلیدواژه ها:

اهل غرق ، اخلاق مراقبت ، بوم فمینیسم ، جامعهشناسی محیط زیست ، جنسیت و دریا