اولویت بندی جامعه محور انواع پاسخ های واکنشی و پیشگیرانه کنترل بیابان زایی با رویکرد DPSIR (مطالعه موردی: ایوانکی، استان سمنان)

گسترش بیابان ها، یکی از مسائل مهم زیست محیطی است و تهدیدی جدی برای سلامت اکوسیستم ها به شمار می رود. این پدیده نه تنها به طور مستقیم بر تنوع زیستی تاثیر می گذارد، بلکه با افزایش فرسایش خاک و کاهش منابع آب، بر کشاورزی و معیشت جوامع محلی نیز اثرات منفی می گذارد. برای مقابله با این چالش، ضروری است، که وضعیت و روند بیابان زایی به دقت بررسی شده و راهکارهای مناسبی برای مدیریت آن ارائه شود. در این راستا، استفاده از مدل های تحلیلی می تواند به شناسایی عوامل موثر و اولویت بندی اقدامات پیشگیرانه و اصلاحی کمک زیادی نماید. مدل DPSIR که به بررسی نیروی محرکه، فشار، وضعیت، اثرات و پاسخ ها می پردازد، یکی از رویکردهای موثر در این زمینه است. در این پژوهش نیز، این موضوع با استفاده از این رویکرد و به کمک تهیه و توزیع پرسشنامه در مناطق موردمطالعه حومه شهرستان گرمسار (روستاهای چنداب، حسین آباد، کرک، چشمه نادی و احمد آباد) انجام گرفت. ابتدا، حجم نمونه برای نظرسنجی ساکنان با استفاده از فرمول کوکران محاسبه گردید. پایایی و روایی پرسشنامه با استفاده از روش آلفای کرونباخ بررسی شد. در این پژوهش ۳۲ پاسخ شامل ۷ مورد واکنشی و ۲۵ مورد پیشگیرانه به منظور کنترل بیابان زایی و کاهش اثرات مربوطه شناسایی و اولویت بندی شد. در ادامه، نتایج به دست آمده از پرسشنامه ها توسط نرم افزار SPSS و با آزمون فریدمن مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. با توجه به نتایج، از دیدگاه جوامع محلی، "اشتغال زایی و معیشت جایگزین" و "انجام عملیات لایروبی سد" به ترتیب با میانگین رتبه ۲۵.۴۲ و ۸.۸۳، بیشینه و کمینه اهمیت را در میان انواع پاسخ های شناسایی شده برای کنترل بیایان زایی و کاهش اثرات مربوطه دارا می باشند. عملیاتی نمودن انواع پاسخ های واکنشی و پیشگیرانه در منطقه مبتنی بر اولویت ها، نقش مهمی در ارتقا سلامت زیست بوم و جلوگیری از گسترش بیابان زایی در منطقه دارد.

کلیدواژه ها:

بیابان زدایی ، ذینفعان ، رویکرد پیشگیرانه ، چارچوب علت و معلولی ، نیروهای محرک