تفسیر آیه «لا تقولوا راعنا و قولوا انظرنا»: از نفی راهبری شبان - رمه ای تا بازتعریف الگوی رهبری الهی

آیه ۱۰۴ سوره بقره، مومنان را از به کاربردن کلمه «راعنا» در خطاب به پیامبر اسلام۹ نهی کرده و کلمه «انظرنا» را به عنوان جایگزین قرار می دهد. درباره این نهی در میان مفسران آرای مختلفی وجود دارد. پژوهش حاضر با روش تحلیلی - انتقادی و استناد به متن آیه، قراین متصل و منفصل متن، اقوال مطرح در مورد این نهی را نقد و در ۳ لایه اصلی و مرتبط دسته بندی کرده است. لایه نخست، به مقابله با فتنه رسانه ای یهود و خنثی سازی تحریف های معنایی آنان می پردازد. لایه دوم، به بعد تربیتی در درون جامعه اسلامی توجه دارد و هدف آن، تصحیح تلقی و انتظار مسلمانان از ماهیت رسالت و نوع رابطه با پیامبر اکرم۹ است. لایه سوم، چرخشی بنیادین و تمدنی در الگوی حکمرانی و رابطه امام و امت را پایه ریزی می کند. در این آیه، الگوی تاریخی و رایج «شبان - رمه ای» که مبتنی بر کنترل عملی و عدم بلوغ رعیت است، به طورکامل نفی شده و جای خود را به یک الگوی نوین مبتنی بر «رعایت و نظارت معرفتی» و بصیرت بخش می دهد. در این الگوی جدید، هدف، تربیت امتی بالغ، آگاه و مسئولیت پذیر است که براساس درک عمیق از حقایق، مسیر خود را انتخاب می کنند.

کلیدواژه ها:

تفسیر راعنا ، انظرنا ، شبان رمه ، حکمرانی اسلامی