چیستی حیات طیبه در اندیشه متفکران مسلمان و جامعه اسلامی

هدف از پژوهش حاضر بررسی ماهیت و چیستی حیات طیبه در اندیشه علمای اسلامی است. این پژوهش از نوع تحقیقات کاربردی است. جمع آوری داده ها به روش فیش برداری بوده و برای تحلیل داده ها از روش داده بنیاد استفاده شده است. نتایج به دست آمده نشان می دهد مفهوم «حیات طیبه» در اندیشه فلاسفه و علمای اسلامی به عنوان زندگی آرمانی و متکامل انسانی تعریف می شود که با محوریت عقلانیت، فضیلت اخلاقی و تقرب به خدا تحقق می یابد. این دیدگاه ها از منظرهای گوناگون شامل فلسفی، عرفانی، اجتماعی و شیعی بررسی شده اند. مسکویه، بر تهذیب نفس و حکمت عملی تاکید دارد، فارابی، مدینه فاضله و رهبری حکیم-پیامبر را محور می داند، ابن سینا، اتصال به عقل فعال را راه رسیدن به سعادت (ابن سینا، ۱۳۸۴، صص ۳۱۰–۳۱۵) می شناسد، غزالی بر تصوف و بندگی اصالت می دهد، خواجه نصیرالدین طوسی تلفیق عقل و شرع را ارائه می کند، و ابن خلدون با رویکرد تاریخی-اجتماعی به تبیین حیات طیبه در جامعه بدوی می پردازد. اندیشمندان معاصر مانند امام خمینی&، شهید مطهری& و آیت الله خامنه ای& نیز با افزودن مفاهیم سیاسی و انقلابی، این مفهوم را در بستر حکومت اسلامی و تمدن نوین تعریف کرده اند. نتایج پژوهش نشان می دهد حیات طیبه در سه بعد فردی، شامل دو مولفه عقلانیت و خردورزی و تهذیب نفس و اخلاق، و جهت دستیابی به آن از عقل نظری، عقل عملی و فضائل اخلاقی اتفاق می افتد، در بعد اجتماعی که شامل دو مولفه اجتماع و عدالت و رهبری و حکمرانی است از مقوله مدینه فاضله، همبستگی اجتماعی و ولایت فقیه باید مدد جست و برای بعد متافیزیک که شامل عبادت و تقرب الهی است از مقوله های عرفان و شهود، اخلاص و بندگی و جاودانگی نفس قابل شکل گیری می باشد.

کلیدواژه ها:

حیات طیبه ، اندیشه ، متفکران مسلمان ، جامعه اسلامی